Озодлик энг қимматли неъмат, унинг қадрига етинг!Озодлик энг қимматли неъмат, унинг қадрига етинг!
Кейинги пайтларда Президентимизнинг бевосита ташаббуслари билан суд-ҳуқуқ соҳасида омалга оширилаётган ислоҳотларни инсонпарварлик тамойиллари нуқтаи- назаридан ривожлантиришга алоҳида эътибор қаратилмоқда.
Жумладан, 2020 йил май ойининг ўтаётган ҳафтасида жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар суди судьяси С.Болтаев раислигида Навоий шаҳар 4-сонли жазони ижро этиш колониясида инсонпарварлик далолатномалари билан боғлиқ ишлар кўриб чиқилди.
Суд томонидан мазкур жазони ижро этиш колониясида жазони ўтаётган маҳкумларни Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва қонунларида белгиланган қонунийлик ҳамда инсонпарварлик принципларига асосан жазони ижро этиш колониясида ўрнатилган ички тартиб -қоидаларга тўлиқ риоя қилган, жазони ўташ даврида интизомий жазога тортилмаган, жамоат ишларида фаол иштирок этган, ўз қилмишини тушуниб етган, озодликка чиқиб оиласи бағрига боришга, мамлакатимизда олиб борилаётган ислоҳотларга ўз ҳиссасини қўшишга қарор қилган 7 нафар маҳкумга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 73-моддасига асосан ўталмай қолган жазосини муддатидан илгари шартли озод қилиш ҳамда 8 нафар маҳкумга нисбатан Жиноят кодексининг 74-моддасига асосан ўталмай қолган жазосини енгилроғи билан алмаштириб, озодликдан маҳрум қилинган маҳкумларни озодликка чиқариш тўғрисида қарор чиқарилиб, уларга яна бир имконият берилди.
Бундан ташқари, суд томонидан мазкур жазони ижро этиш колониясида жазони ўтаётган 61 нафар маҳкумни ички тартиб -қоидаларга тўлиқ риоя қилган, жазони ўташ даврида интизомий жазога тортилмаган, жамоат ишларида фаол иштирок этган, ўз қилмишини тушуниб етган маҳкумларни Ўзбекистон Республикаси ЖИКнинг 113-моддасига асосан ўталмай қолган жазосини ўташ учун енгил тартибли колонияларига ўтказилди.
Бу адолатли қарорларга жавобан жазодан озод этилганлар ҳаётга нисбатан ўз қарашларини, муносабатларини ижобий томонга ўзгартирсалар, озодликнинг қадрига етсалар мақсадга мувофиқ бўларди.

Норбек МИРЗАЕВ,
Жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар суди масъул ходими
Одам савдосининг жирканч бозоридаОдам савдосининг жирканч  бозорида
Ор ва ғурурни сотган аёл...

Аёлнинг жамиятдаги ўрни қанча мустаҳкамланиб, унга юксак эҳтиром кўрсатилгани сайин, айрим аёллар ўз ўрнини, ўз иззатини билмай қолди, ўз ҳурматини, қадр-қимматини йўқотди. Қадимдан аёл номига қўшиб айтиладиган муқаддас ва мўътабар зот, меҳрибон она, оқила уй бекаси, садоқатли аёл, оила чироғи каби таърифларга бугунги кунда қўшилган фирибгар аёл, ахлоқсиз аёл, ўғри аёл, гиёҳванд аёл, жиноятчи аёл, фарзандфуруш аёл, энг даҳшатлиси, фоҳиша аёл деган “таърифлар” ва тавқи лаънатларни афсуски, яшириб бўлмайди.
Айниқса, миллатимизга иснод келтирадиган, қадриятларимизга доғ туширадиган одам савдоси деган балонинг тегирмонини айлантираётган ҳам кўпинча аёллар эканлиги ачинарлидир. Улар бу борада эркаклардан ҳам ўзиб кетганини бугун яширишнинг ҳожати йўқ. Қанча қонунлар, қанча қарорлар чиқарилмасин, қанча тўсиқлар қўйилмасин, барибир бу “савдо” ҳамон содир бўлмоқда, ҳамон палак ёзмоқда, ҳамон аёл номига, миллат ор-номусига, шаънига иснод келтирмоқда, ўчмас доғ туширмоқда.
Энг ёмони, одам савдоси саҳнасидан ҳамон айрим она номига нолойиқларнинг нафс қурбонига айланиб, ўз норасида гўдагини ва бировнинг гулдек қизини пулга сотишлари камаймаётир. Одам савдосининг энг жирканч кўриниши сифатида ахлоқсизлик кўчаларига кириб, ўз танини сотганлар тилга олинадиган бўлди. Миллатдошларимизнинг чет элларга чиқиб, ўзбек деган номга иснод келтираётгани, ориятни унутганлиги ҳақидаги хабарларни эшитиб, ғазабланаяпмиз, аммо...
Авваллари фоҳиша деган сўзни айтиш эмас, эшитиш ҳам уят саналарди. Бугун эса, бу жирканч сўз ҳукумат идораларида юритиладиган статистик маълумотлар жадвалига киритилгани, вилоятлар, туман, шаҳарлар кесимида мониторинг қилинаётганлиги бу тоифани шунчаки назорат қилишнинг иложи йўқлигини кўрсатиб турибди. Бу жирканч рақамлар энди ичкаридан ташқарига чиққанлиги, бу эса маънавиятимиздаги жароҳатларнинг чуқурлигидан далолатдир.
Одам савдоси бозорида “чаққон” аёллар суднинг қора курсисига қайта-қайта ўтиришдан ҳам тап тортмайдиган, хавотирланмайдиган бўлиб қолишди. Ахлоқ-одоб, поклик деган тушунчалар бундай аёлларга бегона бўлиб қолди.
Жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар судида кўрилган ушбу жиноят ишида ҳам айнан ана шундай аёллардан бирининг қилмишига яраша ҳукм ўқилди.
Қўшни Бухоро вилоятининг Жондор туманида туғилган Гулнора Шодиева ( исми шарифлар ўзгартирилган) адашадиган ёшда эмас, ёш бўлиб, ёш эмас, салкам 50 ёшга яқинлашиб қолган она деган “зот”лардан.
У Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 135-моддаси 2-қисми “б” банди билан айбдор деб топилди.
Мазкур жиноят тафсилотига назар соладиган бўлсак, Гулнора Шодиева одам савдоси учун “ов”га чиқиб, эски таниши Замира исмли аёлдан “тикувчи” пароли билан гаплашиб, гўёки қизларнинг қадди-басти, размери билан қизиққандек бўлган. Карманадаги “Тошкент” кафесида Замира ёрдамида Сабина Раҳматова, Нодира Халилова ва Айгул Муродовалар билан учрашиб, танишиб, уларни Бирлашган Араб Амирлиги давлатининг Дубай шаҳрига ўзи олиб бориб, даромадли иш топиб беришини, яшаш ва ишлашга яхши шароит қилиб беришини, БАА давлатига бориш учун барча харажаатларни ўз зиммасига олишини айтиб, қарзларни узиш учун кейин “ишлаб” беришларини тушунтиради. Яъни ҳар бир қиз унга бу “ғамхўрлиги” учун кейинчалик 6.000 АҚШ долларидан ишлаб бериши кераклигини тушунтириб, улар билан оғзаки битим ҳам тузиб олади.
Уларга чет элга бориш учун “қизил” паспорт олишга кетадиган харажаатлари учун пул берган “ одам савдогари” “Тошкент-Шаржа” авиарейси орқали учиш учун С. Раҳматова ва Н. Халиловаларга электрон авиачипталар ҳамда чет давлатга чиқиш учун элчихона визаларини ҳам тайёрлаб беришга киришди.
Гулнора Шодиеванинг “Қизларни Дубайда шоҳона яшаш ҳақидаги эртакларимга осонгина ишонтирдим...” деб ўйлаб, улар орқали мўмай даромад топиш ҳақида сураётган ширин хаёллари хом бўлиб, чиппакка чиқди.
Ўзга юртнинг тошу тарозусини билмай туриб, орзуларга эрк берган қизлар пул учун ҳамма нарсани сотишга тайёр бўлган бу аёлдан дастлаб шубҳаланмадилар. Фирибгар аёлнинг “Қўлимда ишлаган қизларнинг барчаси тезда бойиб, машина ва уй сотиб олиб, роҳат-фароғатда яшаяпти...” дея оғиз кўпиртириб айтган ёлғонларига ишониб, Гулноранинг тузоғига илинган қизлар хайриятки, тезгина эс-ҳушларини йиғиштириб олиб, ўзаро гаплашиб, бу аёл буларни сотиб юбориши мумкинлигини , одам савдоси жиноятини содир этаётганлигини сезиб, унга нисбатан қонуний чора кўришлик учун ички ишлар идорасига ариза билан мурожаат қилишди.
Шундан сўнг, улар тузган режалари билиниб қолмаслиги учун Г. Шодиеванинг таклифига биноан авиа чипталарни олиш учун Бухоро шаҳрига боришади. “Тошкент-Шаржа” йўналиши бўйича авиабилетни олгач, “Зиё файз” кафесидан овқатланиб чиққанларидан сўнг уларни ички ишлар идораси ходимлари тўхтатиб, Г. Шодиеванинг ноқонуний ҳатти-ҳаракатларига чек қўйилди.
Вилоят ички ишлар бошқармаси ходимлари томонидан фуқаролар С. Раҳматова ва Н. Халиловаларнинг номига олинган авиачипталар ҳамда четга чиқиш визалари холислар иштирокида далилий ашё тариқасида расмийлаштириб олинди.
Судланувчи Г. Шодиева суд мажлисида айбига тўлиқ иқрорлик билдириб, уччала қиз билан Замира исмли аёл орқали танишганлигини, уларни Абу-Даби шаҳрига олиб боришни ҳамда бегона эркакларга сотиб, пул топишни режалаштирганлигини айтиб, ўз ишидан чин кўнгилдан пушаймонда эканлигини билдирди.
Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 7-моддасида қайд этилган, инсонпарварлик принципининг жиноят содир этган шахсга нисбатан у аҳлоқан тузалиши ва янги жиноят содир этишининг олдини олиш учун зарур ва етарли бўладиган жазо тайинланиши ёки бошқа ҳуқуқий таъсир чораси қўлланилиши кераклиги ҳақидаги нормалар, унинг муқаддам судланмаганлигини, ёлғиз оналиги ва қарамоғида вояга етмаган фарзанди борлиги, оилада ягона боқувчи эканлиги, яшаш жойидан ижобий тавсифлангани, оилавий шароитини ҳамда 2-гуруҳ ногирони эканлигини инобатга олиб, Жиноят кодексининг 57-моддасини қўллаб, у айбланаётган модда санкциясида назарда тутилмаган озодликни чеклаш жазоси тайинлашни лозим топди.
Ўзбекистон Республикаси ЖПКнинг 211-моддаси 1-қисмига кўра, жиноят ёки бошқа ғайриҳуқуқий ҳаракатлар содир қилиниши натижасида қонуний эгаси ёки мулкдоридан маҳрум бўлиб қолган пуллар қонуний эгаларига қайтариб берилиши лозимлиги ҳам суд ҳукмида қайд этилди.
Озод ва эркин қуш бўлиб, ўзича баланд парвозлар қилиб, ор ва ғурурни сотиб юрган нафс бандаси Гулнора Шодиева бу гал тузоққа тушди. У Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 135-моддаси 2-қисми “б” бандида назарда тутилган жиноятни содир қилганликда айбли деб топилиб, Жиноят кодексининг 57-моддасини қўллаб, 4 йил озодликни чеклаш жазоси тайинланди.
Ёмон бошланиш хунук оқибатга олиб келади, деб бекорга айтишмаган. Г. Шодиеванинг пул топаман деб, ор ва номусни сотиб, юзи қора бўлгани, аёл, она деган улуғ номларга доғ туширгани қолди. Бу аёл виждон азоби суд қарори белгилаган азобдан ҳам устунлигини ҳис этармикан?
Шуҳрат КАМОЛОВ,
Жиноят ишлари бўйича Навоий вилоят суди раисининг ўринбосари,
Маруса ҲОСИЛОВА,
“Инсон ва қонун” мухбири
УРУШ ВА ТИНЧЛИК... СУВРАТИУРУШ  ВА  ТИНЧЛИК... СУВРАТИ
Ҳаёт қўшиғи
Эссе
Уруш... Урушнинг суратини ҳамма - урушни кўрганлар ҳам, урушни кўрмаганлар ҳам чиза олади. Чунки уруш сўзи кўз олдингизга энг аввалло тўкилган қип-қизил қонларни, ажал қуролини, кули кўкка соврилган она тупроқни, қонли дарёларни, етим қолган бегуноҳ гўдакларни, қўлидан, оёғидан айрилган оталарни, уруш қўлтиқтаёққа суянишга мажбур қилган забардаст йигитларни, қўллари ўлим чангалида қолган норасида болажонларнинг кўзидаги даҳшатли фарёдларни, мингларнинг кўксига қадалган ўқ парчалари-ю, танасини титратиб турган оғриқларни, фарзанд доғида ўтган онаизорларнинг унсиз оҳу нолаларини, очлик ва муҳтожликни, исмсиз дарду изтиробларни, бева қолган гулдек меҳрлару муҳаббатларни, сотилмаган садоқатларни, юракка ханжардек ботган хиёнатларни, олис- олисларда қолиб кетган номаълум солдат қабрини, фашист газандаларининг қонхўр башарасини, эҳ-ҳе, қанча-қанча афсус ва надоматларни, юракнинг оғриқларини келтиради, бу лаънати уруш. Аммо урушнинг суратини чизиш жуда қийин, жудаям оғир... Урушдан қолган армонли ҳикоялар сувратининг кўплаб эгалари бугун орамизда йўқ. Лекин уларнинг жасорати, мардлиги, номи қалбимизда абадий яшайди. Мана уларнинг баъзилари билан танишинг.
Одамларга эрмак бўлган 65 йиллик чандиқ
Армижонлик Ражаббой Эргашев урушга кетганида эндигина 18 ёшга кирганди. Қурол ушлашни ҳам билмайдиган бу йигит ота –онасининг тўнғич фарзанди эди. У 1941 йили фронтга кетиб, Ватан учун аёвсиз жангларда иштирок этди. Курск, Украина, Чернобил ва Киевда бўлган жангларда жон олиб, жон берди. 1944 йили Киев яқинида бўлган жангларнинг бирида ярадор бўлди. Оғзининг чап қисмидан кириб, юзини ялаб ўтган ўқ ўнг томонидан чиқиб кетди. Госпиталда даволаниб, яна жанггоҳларга қайтган жасур йигит ўқчи взвод командири бўлган. Сув ўрнида қон бўлиб оққан дарёларнинг сувини ичган , бошидан ўқ ёмғирдек ёғилиб турса ҳам, ортга чекинмаган, уруш даҳшатини эслатиб турувчи чандиқ- юзининг қийшайиб қолганига ҳам парво қилмай, тушкунликка тушмай фашистларга қарши курашишда яна давом этган жасоратли ҳамюртимизга Ғалаба нашидасини суриш насиб этди.
Юзи чандиқ, оғзи қийшиқ бўлса ҳам, аммо ёруғ юз билан она Ватанига қайтган Ражаббой Эргашев урушдан кейинги оғир даврларда ҳам колхозлаштириш жараёнида иштирок этди. Анча йил “Зарафшон” колхозида тафтиш комиссияси раиси бўлиб ишлади. Қатор йиллар механик, чорвачилик фермаси мудири, мироб бўлиб меҳнат қилди. Хуллас, ишдан бош тортмади, иш танламади, нима юмуш бўлса барчасига лаббай, деб жавоб берди.
Ўша синовли йилларда уйланди, бола-чақа орттирди. Истат Боқиева билан 8 фарзандни тарбиялаб, вояга етказди. Болаларининг ҳаммасини меҳнатга, ҳалолликка ўргатди. Қишлоқдаги асаларичилик тажрибаси, энг яхши боғлар, энг ширин анорзорлар манзили Ражаббой отанинг хонадони билан боғланадиган бўлди.
Юзидаги 65 йиллик чандиқ билан ҳам бахтли яшади, беармон яшади. Давлатимизнинг, ҳукуматимизнинг эътиборидан, эҳтиромидан мамнун бўлиб яшади. Инсон тақдирига бироз эътиборсизроқ, инсон қўнглига озор беришнинг фаҳмига унча бормайдиган қишлоқ одамларининг ўз номига “Ражаббой қийшиқ” деган лақабни қўшиб айтганига ҳам парво қилмади. Урушнинг даҳшатларини кўргани учун бу майда нарсаларнинг унинг учун унчалик аҳамияти йўқ эди. У омон қолгани, она юртига қайтгани ва фарзандлар билан 97 йил мазмунли умр кўргани учун минг бора шукроналар билан яшашни такрорлашдан асло чарчамай ўтди. Бугун ҳам Навоийда уруш фахрийлари ҳақида гап кетгудек бўлса биринчи бўлиб Ражаббой ота Эргашевнинг номи тилга олинади, хотирасига ҳурмат бажо келтирилади. Унинг номига билиб-билмай уруш жароҳатини эрмак қилиб қийшиқ деган сўзни беўхшов “таъриф”ни қўшган қишлоқдошлар эса ўзларидан- ўзлари хижолат бўлиб ерга қарайдиган бўлишди...
Чунки Ражаббой ота Эргашевнинг суврати мана шундай узрли ва таъсирли эди.
Адашган қора хат
Инсоният тарихидаги қонли урушларнинг энг даҳшатлиси - бу фашизмга қарши олиб борилган уруш эканлигига тарих гувоҳ. Ана шу аёвсиз урушда ҳалок бўлган, бедарак кетганлар хотирасига абадий эҳтиром сифатида ёзилган “Хотира” китобидан навоийлик уруш қурбонларининг номлари ҳам ўрин олган. Аммо... “Хотира” китобида тирикларнинг номини кўриб ҳайратланган жойларимиз ҳам бор. Қанақасига дейсизми?
Ҳа-я, 1941-1945 йиллардаги урушда ҳалок бўлган ва бедарак йўқолган жангчилар номи битилган Хотира китобининг 150-саҳифасида "Ўралов Ўроқбой Чуя кишлоғида туғилган. 1665-дала почтасида оддий аскар 1942 йил 23 октябрда Сталинград вилояти Балка-Грачи қишлоғида ҳалок бўлган" деган ёзув битилган.
Ўроқбой Ўралов 1917 йилда Қоратов этакларида жойлашган Нуротанинг Чуя қишлоғида туғилган. Буюк Ғалабанинг 67 йиллиги арафасида тўқсон олти баҳорни қаршилаган уруш фахрийси, биринчи гуруҳ ногирони Ўроқбой Ўралов билан учрашиб, унинг Хотира китобига қандай кириб қолгани ҳақида сўзлаб беришини сўраганимизга ҳам мана 8 йилдан ошди. Урушгача қўшни Қадоқ қишлоғидаги мактабда ўқитувчилик қилган йигит 1942 йилда урушга кетган.
Ўша суҳбатимизда отахон адашган қора хат тарихини шундай сўзлаб берганди: “Душман самолётлари бошимиз узра шу қадар паст учадики, ундан қочиш, яшириниш жуда қийин. Шундай жангларда ҳужумга ўтиш чоғида ярадор бўлиб, ҳушимдан кетдим... Ўлик ёки тириклигим ҳеч кимга маълум эмас...”
Тақдир нимани раво кўрса ўша бўларкан. У жанг майдонида ҳушини йўқотганда, сафдошлари уни аллақачон ўлган, деб ҳисоблаб, навбатдаги жанг майдонига ўтиб кетганлигини билмасди. У энди биров топиб олишидан ҳам умидини узган ҳолда зулмат ичида ётарди. Чунки ҳамширалар жасадлар орасида юриб, ярадорлар борми, деб сўраб, овоз берганларни олиб кетишар, қолганлардан умид ҳам, нажот ҳам йўқ эди. Елкасини снаряд ялаб кетган одамнинг эса овоз бериши, қимирлаши даргумон эди.
“Қонга қоришиб қанча ётганимни билмайман. Ойдин тунларнинг бирида мени кимдир қутқаришга келди... Узоқ вақтдан сўнг ҳушимга келдим. Госпиталда эса 6 ой ётдим”.
“Худди ўша кезларда менинг тириклигим ёлғиз Яратганга аён бўлган. Бошқалар мени ўликлар қаторига аллақачон қўшиб қўйганлари шубҳасиз эди. Бедарак йўқолганлар қаторида менинг уйимга ҳам қора хат юборишган. Мени ва укам Боймуродни урушга жўнатиб, хаста бўлиб қолган ёлғизгина онам бу қора хат дардини кўтара олмаслигини билган ҳамқишлоқларим унга айтмасдан ўзларича онамдан сир тутиб, менга аза очишга мажбур бўлганлар. Орадан 2 ойлар ўтиб, мен ҳушимга келдим. Ўнг қўлимни қимирлатиш имкони йўқлиги учун чап қўлимда онамга бир амаллаб хат ёздим. Тириқлигимдан онаизоримни хабардор қилдим. Адашган қора хат эса тарихда муҳрланиб қолди... Мен эса ўлганлар рўйхатида қолиб кетган тириклар сафида узоқ умр кўраётган Ўроқбой Ўралов эканлигим учун худога минг марта шукр қиламан...”
Урушдан сўнг, уни қутқарган ҳамшира билан қишлоғига қайтган жасур ва кўркам йигит шу аёл билан оила қуриб, 5 ўғил-қизни, 40 дан ортиқ невара-чевараларни тарбиялашди. Миллий қадриятларимизни қадрлаган, анъаналаримизни ардоқлаган байналминал оилага барчанинг ҳаваси келарди.
Ўроқбой Ўралов урушгача қишлоқ муаллими эди. Урушдан қайтиб яна Қадоқ қишлоғида севимли касбини давом эттирди. Йиллар ўтди. Аммо уруш ўтган бўлса ҳам, унинг жароҳатлари кетмади. Собиқ жангчи дард чангалидан осонликча қутула олмади. Ўқувчилардан, кечиш қийин бўлса ҳам, дарс чоғида тутган дард хуружлари туфайли муаллимлиқдан воз кечишга мажбур бўлди.
Соғлигини бироз тиклаб, 1957 йилда “Чуя "қишлоғида янги очилган почта бўлимида ишлай бошлади. Ўша йилларда почта, телефон алоқалари хизмати бирга эди. Почта, алоқа тармоғининг раҳбарлари ҳам уруш қатнашчилари бўлгани боис бошлиқ Раҳмонқул Назаров ва унинг ўринбосари Олим Халиловлар Ў. Ураловдан ишни ҳарбийчасига талаб қиларди.
Тоғли қишлоқда транспорт ҳақида эса гап-сўзнинг бўлиши мумкин эмас эди. Ўша кезларда бу қир- адирларда транспортда юрадиган йўлнинг ўзи йўқ эди. От, улов, эшакда почта тарқатиларди. Бу ёғи паст адирларда чўпонларга, бир ёғи Қоратовга чиқиб кетадиган йўллар. Иш соати эрталаб 8 дан тунги 12 гача.
Шу тариқа 21 йил алоқа бўлими бошлиғи бўлиб элга хизмат қилди. Бирор марта бирор кишига сенлар учун қон тўкканман демади, уруш ногирониман, деб сира-сира нолимади. Чунки Ўроқбой ота Ўраловнинг суврати мана шундай мардона ва жасоратли эди.
Ўзбекистонни Ватаним деган Тожикистонлик жангчи
Нарзи Тошевнинг ҳаёти ва тақдири армонларга тўла ўтган. У Тожикистоннинг Ленинобод вилояти Ўратепа тумани Ғончи қишлоғида туғилган. Зиёли оила фарзандининг бошига гўдаклигидаёқ мусибат тушган. Сел тошқини ота-онасини оқизиб кетганида, у эндигина уч ёшда бўлган. Ота-она меҳри унинг учун энг буюк армонга айланган. Ота-онасидан ва ёлғизгина опасидан ана шу табиий офат туфайли ажралиб қолган Нарзи Тошевни қариндошлари эмас, балки бошқа бир бегона оила ўз тарбиясига олган. Болалигиданоқ ҳаётнинг қаттиқ зарбаларига дуч келгани етмаганидек, уруш деган балонинг қўллари ҳам уни топиб олди. Урушнинг дастлабки кунларида фронтга кетишга мажбур бўлди.
Сталинград, Ленинградда ва Белоруссия фронтларида жанг қилди. Дастлаб пиёда ўқчилар сафида бўлди, кейинчалик снайперчи сифатида қанча-қанча душманга қақшатқич зарба берди. Миналаштирилган майдонларни тозалашни шараф билан уддалади. Сталинград мудофааси учун бўлган аёвсиз жангларда оғир ярадор бўлди. Суяк орасига кирган бу ўқ елкасига ботса ҳам, азоб берса ҳам, таслим бўлмади. Бир муддат госпиталда даволаниб, Рейхстаккача борди. Ғалаба деган буюк матонатда, жасоратда, улуғ бир қудратда унинг ҳам ҳиссаси бор.
Даҳшатли уруш дамларида тирикликнинг, ҳаётнинг, инсоннинг қадр-қимматини ҳис этиш бошқача бўлади. Нарзи Тошев ҳам қуролдош дўстлари билан бирга нафас олди, бирга қон кечди. Ўзбекистонлик дўсти Карим Шарипов деган йигит билан туғишган оға- инидек бўлиб қолди. Уруш тугагач, ҳеч иккиланмасдан унинг таклифига кўниб, Тожикистонга эмас, Ўзбекистонга Қизилтепага келишга қарор қилди...
Ва шу-шу Қизилтепада қолиб кетди. Ўзбекистон унинг тақдирига, она Ватанига айланди. Тожикистонга қайтиб бормади. Шу ерда оила қурди, Шарофатхон ая билан саккиз фарзандни тарбиялаб, элга муносиб инсонлар бўлишига ҳаракат қилди. Мен ўқий олмадим сизлар ўқинглар, деб болаларини ўқитди.
Уруш азобини, елкасини тешиб ўтган ўқ парчасини бир кам 90 йиллик умрининг 53 йили мобайнида олиб юрди, ҳар лаҳза ҳис этиб турди. Аммо ғолибларнинг яраси оғримайди, деб ғурур билан яшади.
Ҳаётдан, ўтган умридан асло нолимади. Туман умумий овқатланиш корхонасида бутун умр ҳалол меҳнат қилди. Ҳаёт қувончлари ва ташвишларига дуч келганда шукр қилди, сабр қилди. Баъзан ноҳақликлар қаршисида ҳам ҳеч кимга ҳеч нарсани таъна қилмади. Ҳаёт улуғ бир неъмат эканлигини шукроналик билан тушунди, тушунтиришга ҳаракат қилди.
Чунки Нарзи Тошевнинг суврати юракдаги армонлар каби ҳазин ва меҳрибон эди.
Ватаннинг, Тинчликнинг, Тирикликнинг суврати қанақа?
Ватанни кашф қилиб бўлмайди. У юракларда туғилади. Ватан биз билан бирга улғайиб, биз билан ифтихорга тўлади. Ватан меҳримизни, бахтимизни, ғуруримизни, ору номусимизни, қадру қимматимизни, диёнатимизни йўргаклаган, асраган, ардоқлаган муқаддас бешик!
Тинчлик- юраклар мадҳиясига айланди. Биз озодлик сабоқларини ўрганиб улғайдик, камолга етдик. Авваллари Ватаннинг, Тинчликнинг, Тирикликнинг суратини бошқача тасаввур қилардик, бошқача чизардик. Ўзбекистон – бахтлар водийси деган тантанавор сурат кўз ўнгимизда гавдаланарди авваллари. Байроқларнинг ҳилпирашини, бахтиёр чеҳраларни чизишга ўргангандик.
Бугун унинг сурати янада улуғворроқ, янада буюкроқ тимсолда гавдаланмоқда. Бугун Ўзбекистон бошига тушган оғир синовларнинг ягона йўли- беминнат меҳру оқибатлар, оталарча ғамхўрлик, ёрдамга чўзилган миллионлаб қўллар, ўзи емасдан, ўзи киймасдан эҳтиёжмандлар ва муҳтожларга ёдамга шошаётган, юраги меҳрга лиммо -лим тўлаётган замондошларимизнинг, Ватан учун ўлишга тайёр турган жасорат эгаларининг сурати, ҳатто қўғирчоқ олиш учун йиққан пулини офатдан жабр кўрганларга ёрдамга қўшишларини сўраган жажжи қизалоқнинг улкан сиймоси кўз ўнгимизда турибди.
Аввалроқ Ер шарини таслим қилган пандемия, кейин Бухородаги кучли бўрон, Сардобадаги янада оғир синовларнинг сабоқлари одамларни юз чандон кучлироқ бўлишга ундади. Катта ишонч, катта умид, катта меҳр одамларга мадад бўлди, куч берди. Одамлар кўзгуга эмас, бир-бирининг кўзига қараб яшашни ўрганди. Бу эса ҳаётнинг энг буюк қонуни, энг улуғ қоидасидир... Одамийлик ҳеч қачон ўлмайди! Ватаннинг, Тинчликнинг, Тирикликнинг суврати мана шундай...
Маруса ҲОСИЛОВА,
журналист
Оловсиз “куйган” одамлар  Оловсиз  “куйган”  одамлар
Бутун дунёда гиёҳвандликка қарши курашишнинг барча чоралари кўрилаётганлигига қарамасдан бу турдаги жиноятлар турли кўринишларда турли ёшдаги, турли миллат ва турли тоифадаги фуқаролар томонидан ҳамон содир этилмоқда.
Владимир Собировнинг (исми- шарифлар ўзгартирилган) таржимаи ҳолида Ўзбекистон фуқароси эканлиги ва икки нафар фарзанди борлигини инобатга олмаса... бошқа ҳавас қилгулик нарсанинг ўзи йўқ. У 1966 йилда Навоий шаҳрида туғилган, миллати ўзбек, маълумоти ўрта, вақтинча ишсиз, 2 нафар фарзанднинг отаси бўла туриб оиласидан ажрашган.
У биринчи марта жиноят содир этганида одам ақлу ҳушини йиғиб оладиган, ҳаётнинг пасту баландини биладиган 44 ёшда эди. Жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар судининг 2010 йил 9 декабрдаги ҳукмига кўра, Ўзбекистон Республикаси Жиноят Кодексининг 273-моддаси 3-қисми “б” банди билан ЖКнинг 57-моддаси тартибида 5 йил озодликдан маҳрум қилинган. Орадан маълум муддат ўтгач, унга инсонпарварлик кўрсатилиб, жиноят ишлари бўйича Бўстонлиқ туман судининг 2013 йил 20 ноябрдаги ажримига кўра Жиноят кодексининг 73-моддасига асосан ўталмай қолган 1 йил 11 ой 6 кун озодликдан маҳрум қилиш жазосидан муддатидан илгари шартли равишда озод қилинган. Аммо бу адолатпарварликни тескари тушунган, хатоларидан тўғри хулоса чиқармаган В. Собиров 2019 йилда яна такрор жиноят содир этган.
Бу галги жиноятда унинг “садоқатли” шериги ҳам бор. Ёмонликнинг кетиши қийин, аммо илдиз отиши осон, дейишади. В. Собировнинг “ҳамтовоғи” Алексей Борисов ҳам гиёҳвандлик кўчасига кириб, ёмонлик йўлини танлаганлардан бири. У 1971 йилда Навоий шаҳрида туғилган, миллати рус, Ўзбекистон фуқароси, маълумоти ўрта-махсус, иккинчи гуруҳ ногирони, оилалик, 1 нафар фарзанднинг отаси.
Алексейнинг жиноятлар мундарижаси ҳам Владимир “акаси”никидан қолишмайди. Муқаддам жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар судининг 2009 йил 14 апрелдаги ҳукмига кўра, Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 273-моддаси 2-қисми билан ЖКнинг 57-моддаси тартибида 3 йил ахлоқ тузатиш ишлари жазосига судланган, иккинчи марта эса, жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар судининг 2010 йил 9 декабрдаги ҳукмига кўра, Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 273-моддаси 3-қисми “а,б” бандлари билан ЖКнинг 60,61-моддалари тартибида 7 йил 1 ой озодликдан маҳрум қилиниб, жазони бир муддат ўтаб бўлгач, жиноят ишлари бўйича Зарафшон шаҳар судининг 2013 йил 14 февралдаги ажримига кўра қолган 3 йил 13 кун жазо муддати ахлоқ тузатиш ишлари жазосига алмаштирилган, жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар судининг 2013 йил 16 октябрдаги ажримига кўра ўталмаган ахлоқ тузатиш ишлари жазосидан муддатидан олдин шартли озод қилинган. Аммо у бу мурувватнинг, бу озодликнинг қадрига етиш, тавба қилиш ўрнига яна янги жиноят содир этишда давом этган “қаҳрамонимиз” бизга “Ўрганган одат ўлганда қолар...” деган нақл бекорга айтилмаганлигини ҳам эслатиб қўйди.
Оғу томган умрлар...

Судланувчилар В.Собиров ва А. Борисовларнинг бу галги ҳамкорликдаги янги жиноят “тарихи” 2019 йил 25 февраль куни дафтар варағи бўлагига қадоқланган “марихуана” гиёҳванд моддасини навоийлик фуқаро О. Нодировга 60.000 сўмга сотишдан бошланган.
Орадан икки кун ўтиб, В.Собиров жиноий ҳаракатларини давом эттириб, А. Борисов билан гугурт қутисига қадоқланган “марихуана” гиёҳванд моддасини яна ўша фуқарога 600.000 сўмга яшаш хонадонига этиб сотган.
Оғуфурушларнинг ишлари ўнгидан ва овлари бароридан келиб, бу заҳри қотилни яна ва яна сотишда давом этадилар.
Бу ҳам етмаганидек В. Собиров гиёҳвандлик воситасини истеъмол қилиш учун бангихона ҳам ташкил қилиб, А.Борисовнинг истеъмол қилиб кўриши учун шароит ҳам яратиб берганлиги аниқланган.
Савдоси юришган ошналар ҳар куни гиёҳвандлик моддасини сотиб, бойиб кетмоқчимиди, ёки бошқа режалари бормиди, бу бизга қоронғу, аммо улар чучварани хом санагани аниқ эди...
Суднинг қора курсисига ўтиришга ўрганиб қолган бу жамият зараркунандаларига жиноятига яраша жазо тайинланди.
Албатта адолатли жамиятда судлар ҳам адолат тамойилига асосан иш кўриши табиий. Тўғри йўлдан адашиб, эгри йўлдан неча бор панд еган бўлишига қарамасдан бу йўлдан қайтиш ҳақида ўйламаётган бу жанобларнинг “марихуана” гиёҳвандлик моддасини ўзлари ҳам истеъмол қилганлигини тан олиши, қилган жиноятидан чин кўнгилдан пушаймонлиги, ёшини ва оилавий аҳволини, қарамоғида фарзандлари борлигини инобатга олган суд уларга қонуний енгиллик беришни лозим топди.
Алексей нафақат наркотик сотувчи балки гиёҳванд сифатида ҳам суд мажлисида айбига тўлиқ иқрорлик билдириб , 2019 йилнинг февраль ойида таниши Владимир қўнғироқ қилиб, ундан ошнаси учун гиёҳвандлик моддаси топиб беришни сўраганлигини ва шундан савдолари "юришиб“ кетганлигини тан олди.
Судда гувоҳ сифатида иштирок этган Навоий вилоят Божхона бошқармаси контрабанда ва божхона қонунчилиги бузилишига қарши курашиш бўлими катта тезкор вакили Ж.Турсунов ўзини О. Нодиров деб таништирган шахс ариза билан мурожаат қилиб, Навоий шаҳрида яшовчи Алексей ва Владимир исмли шахслар ноқонуний гиёҳвандлик моддалар олди-сотдиси билан шуғулланиб келаётганлигини билдирган. Божхона ходими шунингдек, О. Нодиров ҳатто улардан гиёҳвандлик моддаси сотиб олганлигини, ушбу гиёҳвандлик топширмоқчи эканлигини маълум қилганлигини, сўнгра холислар иштирокида тақдим этилган қоғоз бўлагига ўралган яшил рангдаги ўткир ҳидли гиёҳванд моддага ўхшаш ўсимликни топширганлигини ҳам баён қилган.
Шундан сўнг божхона ходими фуқаронинг аризаси юзасидан тезкор тадбир ишлаб чиқилиб, шартли харидор сифатида О. Нодиров жалб қилиниб, В. Собиров ва А. Борисовлар гиёҳвандлик моддасини сотиш жараёнида қўлга олинганлигини билдирди.
Суд ҳайъати, судланувчи А. Борисов ва В. Собировларнинг айбига тўлиқ иқрорлиги ва қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонда эканлигини жазони енгиллаштирувчи ҳолат деб баҳоласа, илгари ҳам қасддан жиноят содир этганлиги жазосини оғирлаштирувчи ҳолат деб ҳисоблайди.
Ўзбекистон Республикаси Олий Суди Пленумининг 2006 йил 3 февралдаги “Судлар томонидан жиноят учун жазо тайинлаш амалиёти тўғрисида”ги қарорида ҳам “Судларнинг эътибори жиноят учун жазо тайинлашда қонунийлик, инсонпарварлик, одиллик ва жавобгарликнинг муқаррарлиги принципларига қатъий амал қилишга қаратилиши алоҳида кўрсатилган. Суд ҳукми ҳам худди ана шу мезонлардан келиб чиқиб тайинланди.
Ҳаётнинг мақсадсиз ва шафқатсиз кўчалари...

Судланувчи Владимир Собиров Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 273-моддаси 3-қисми “б” банди ва 273-моддаси 4-қисмида назарда тутилган жиноятларни содир қилганликда айбли, деб топилди ва унга ЖКнинг 59-моддаси тартибида тайинланган жазоларни қисман қўшиш йўли билан узил-кесил 4 йил озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.
Алексей Борисов Жиноят кодексининг 273-моддаси 3-қисми “б” банди билан айбли, деб топилди ва унга ушбу модда билан ЖКнинг 57-моддаси қўлланилиб, 3 йил озодликдан маҳрум қилинди.
Ҳа, жуда қисқа умрнинг мақсадсиз йўллари ва ҳаётнинг шафқатсиз кўчалари... Такрор ғафлат, такрор жиноят, такрор суд, яқинларга такрор алам ва такрор зарбалар, темир панжара ортига бошлаган қоронғу йўллар...
Бу ҳаётда ҳар бир инсоннинг яшашдан мақсади, орзу-ниятлари бор. Уларга эришиш учун меҳнат қилиш, машаққат чекиш, қийинчиликларни енгиш яхши ниятли инсонларга хос фазилатдир. Ўз умрини елларга совураётган, ҳам ўзига, ҳам яқинларига ҳамда атрофдагиларга, ҳам жамиятга зарар етказаётган кимсалар эса яхшиликка ярамайди. В.Собиров ва А. Борисовлар ҳам яшашнинг маъносини, яхшилик деган сўзнинг мазмунини ҳис этганларида эди, Ҳазрат Навоийнинг яхшилик қилолмаган одам ҳеч бўлмаганда, ёмонлик қилмаса, шунинг ўзи яхшилик қилиш билан баробар эканлигини англаган бўлардилар... Афсус... Оловсиз “куйган” одамлар буни тушунармикан?
Шерзод МАМИРОВ,
Жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар суди раиси,
Маруса ҲОСИЛОВА,
журналист

Энди тилимизни тишлаб ўтирмаймиз!.. Энди тилимизни тишлаб ўтирмаймиз!..
Нега бошқалардан изн сўрашимиз керак?
Адлия вазирлиги томонидан ўзбек тилининг давлат тили сифатида мақоми ва нуфузини мустаҳкамлашга хизмат қиладиган яхши қонун лойиҳаси умумхалқ муҳокамасига қўйилди. Муҳокаманинг дастлабки дақиқалариданоқ майдонга ватанпарварлар эмас, шовинистлар чиқа бошлади. Нима эмиш “Ўзбекистонда рус тилида гаплашганлар жарима тўлармиш”, “Ўзбекистонда рус тилида сўзлашиш ман этилармиш...” ва ҳоказо , ҳоказо ... асоссиз ва ҳақсиз таъналар.
Энг ачинарлиси, Ватанимизда яшаб, Ватанимиз фуқароси бўла туриб, ўзимизнинг ўзбекларимиздан айримларининг томоғига тош тиқилиб қолгандек... таҳликага тушганига ҳайрон қолдик.
Мустақил Ўзбекистон! Нега ўз тилини ҳимоя қила олмаяпти? Нега ҳар гал давлат тили тўғрисида қонун ёки қарор чиққанда, ўртадан қайсидир манфаатдорларнинг ноғораси чалиниб, ўзгаришлар, бошқача имтиёзлар киритишга йўл қўямиз? Биз нима учун ўз тилимизни ардоқлаш, қадрлаш учун бошқалардан изн сўрашимиз керак? Ахир ўтмишимизда давлат тилимиз ҳақидаги жуда кўп аччиқ “эртаклар” озми бизга?
Оддий мисол. Не-не даҳоларни ўқидик, ўргандик, ёд олдик. Минг шукур. Кам бўлмадик. Аммо бир замонлар ўзимизда етишиб чиққан даҳоларни, буюкларни чет элликлар билганчалик билмай юзимиз қизаргани ҳам ёлғон эмас, рост-ку.
Навоий вилояти биринчи марта 1982 йил 20 апрелда ташкил этилганлигини яхши биласиз. Бундан кўзланган асосий мақсад Қизилқум чўлининг бебаҳо ерости бойликларини ўзлаштириш эди. Бойликлар ўзлаштирилди-ю, лекин орадан кўп вақт ўтмай вилоят тугатилди. Мамлакатимиз мустақилликка эришгач Ўзбекистон харитасида 1992 йил 27 январь куни яна Навоий вилояти пайдо бўлди. Унгача қанча дарёларнинг суви лойқаланди, қанча яхши инсонларнинг бошига “сув қуйдик”...
Кўпинча Навоий интернационал ҳудуд сифатида тилга олинади. Унда 130 га яқин миллат ва элат вакиллари истиқомат қилади. Биз уларнинг ҳурматини доимо жойига қўйдик. Улар биздан ўн чандон, юз чандон яхши яшади. Уларга ҳамма нарсани навбатсиз қилиб қўйдик. Уларни бошимизга кўтардик. Бизни ҳақорат қилса ҳам тилимизни тийдик, индамадик. Улар пар ёстиқларда шоҳона яшади. Оғаларимизнинг кўпчилиги ҳатто севимли кучуги билан самолётларда дунёнинг хоҳлаган пучмоғига давлатимиз ҳисобидан учиб бориб келишга ҳақли эди. Бизникилар эса бепоён далаларда жазирама саратонда, совуқ изғиринларда оёғида йиртиқ этик, эгнида ямоқ чопон билан офтоб тегмаган елкасида кетмонини кўтариб тонгларни далада орттирди. Ивановога пахта етиштириб бергани учун қўлларига кишан солинган қариндошларимизнинг изтиробларини ҳали унутганимиз йўқ. Оқ-олтинни яратган олтин қўлларга кишан солган Гдлян ва Ивановларга нега қарши чиқа олмадик, бас келолмадик?
Чунки тилимиз ожиз эди...
Саксонинчи йилларнинг оғриқли лавҳаларини эслаш бугун жуда оғир бўлса ҳам эслашга тўғри келади. Катта-катта залларда рус тилини умуман тушунмайдиган қора кўзлар учун обком партиянинг олифта ўзбеклари рус тилида маъруза қилиб, рус тилида савол-жавоблар қилиши модага айланганлиги ҳақида гапирмасак ҳам бўлади. Ўзимизнинг ўзбеклар ўзимизга бегона эди. Чунки тилимиз ожиз эди...
Шаҳарлар эмас, ҳатто олис қишлоқ туманларида ҳам партия қўмиталарига фақат рус тилини биладиганлар ишга олинган. Ишга қабул қилинганлар партиянинг катта уставини ёдлашга мажбур эди. Уларнинг тилини билмайдиган асл мутахассислар, билимдон зиёлилар мансаб эмас, ҳатто ишсиз қолиб кетди.
Қўли кўксидалиги учун таёқ еганлар бизда эди...
Энг ачинарли томони шундаки, нафақат тилимиз, ҳатто ўзбекона қадриятларимиз оёқости қилинди, топталди. Навоий вилоят партия қўмитасининг Ленинграддан юборилган биринчи секретари Анатолий Ефимов қўлини кўксига қўйиб салом берган ходимлардан бирининг қўлидан урганлари ёлғон эмас, аччиқ ҳақиқат. Унга ҳеч ким нега бундай қилдинг, деган саволни бера олмасди. Чунки тилимиз ожиз эди.
Ўша йилларда юртимиздаги энг маърифатли билимли, илм эгалари, зиёлилар, фан докторлари, академикларни юзи қорага чиқариб ёзилган мақолалар сони кўпайганди. Шулардан Навоий вилояти партия қўмитасининг нашри “Знамя дружбы” газетаси мухбири Россиядан келиб ишлаётган А.Пазовскийнинг рус тилида ёзган туҳмат ва бўҳтонларга қўмилган ана шундай туркум буюртма мақолаларини “Дўстлик байроғи” вилоят газетасига кўз ёшимизни ичимизга ютиб ўзбек тилига таржима қилганимиз алами ҳамон азоб беради. Биз бу маърифатли инсонларнинг яхшилигини, халқимиз, миллатимиз фахри эканлигини билардик, тан олардик аммо айтолмасдик. Айтганимиз билан ҳеч ким бизни эшитмасди. Чунки тилимиз ожиз эди...
Вилоят тугатилиб, гоҳ Самарқанд, гоҳ Бухоро вилоятларига қўшилгач, навоийликларнинг кўпчилиги ишсиз қолди. Айнан газета мисолида оладиган бўлсак, ўзбек тилида нашр этиладиган “Дўстлик байроғи” газетаси биринчи бўлиб эшикларини ёпиб, журналистларни ишсиз қолдирди. Рус тилидаги “Знамя дружбы” газетаси эса Навоий шаҳар газетаси бўлиб, ўз фаолиятини давом эттирди. Биз ўзбекистонлик ўзбек журналистлари ўз юртимизда ишсиз қолдик, олисдаги ўзга юртдан келганлар эса бизнинг юртимизда ўз иш жойини сақлаб қолди...
Чунки бизнинг тилимиз йўқ эди...
Давлатимиз тили- виждонимиз тили бўлсин!
Ёки ўз туғилган она юртимизда “Ассалому алайкум” деган такаллуфимизга “Что хотите?” деган совуқ саволлар билан қанча эшиклар юзимизга қарсиллаб ёпилгани ёлғонми?
Саксонинчи йилларда бир катта йиғилишда чорвадор ўрнига рус тили ўқитувчиси чиқиб, ҳар куни шунчадан сут соғаяпмиз деганини ҳам кўпчилик ҳозиргача яхши эслайди. Рус ёзувчисининг асарини билмаган, ўқимаганларни ишга қабул қилмаслик ҳоллари ҳам бизнинг Навоий тажрибасида бўлган.
Хитой давлатига қилган ижодий сафаримиз чоғида чин мамлакатида ўз давлат тилига ҳурмат ва эътиборга тан бердик. Аксарияти Америка Қўшма Штатлари, Англия ва бошқа ривожланган давлатлардаги энг нуфузли олий даргоҳларида ўқиган, бошқа ўнлаб тилларни мукаммал билишига қарамасдан, бирортаси агар зарурат бўлмаса ўз тилидан бошқа тилда гаплашмайди. Ҳатто савдо дўконларида, бозорларида ҳам АҚШ доллари билан эмас, фақат ўзларининг миллий валютаси юанда савдо қилишларига ҳам қойил қолдик.
Хуллас, тилимизни узоқ йиллар топташларига, оёқ ости қилишларига йўл қўйганмиз. Тилимиз танобини доимо бировларга бериб қўйганмиз. Энди ундай бўлмайди. Қабул қилинадиган янги қонун тилимизни топташларига асло йўл қўймайди. Энди тилимизни тишлаб ўтирмаймиз! Энди миллий ғуруримиз, ифтихоримиз, қадриятларимизнинг энг қадрлиси -ўз тилимиз виждонимиз рамзи бўлиб қолади. Давлат тилимиз виждонимиз тили бўлсагина уни ҳимоя қила оламиз ва эъзозлаймиз. Миллий ғурури бор замондошларимиз Сиз нима дейсиз?
Маруса ҲОСИЛОВА,
журналист