Хазонлар тутуни-беомон душман...Хазонлар тутуни-беомон душман...
Фарҳод Эрназаров - халқ депутатлари Навоий вилоят Кенгаши депутати
Ўлкамизда олтин куз фасли ҳукмронлик қилмоқда. Дов-дарахтлар барглари аста-секинлик билан олтин рангли кўйлагини кийиб, атрофга гўзаллик, саранжомлик ва хушнудлик бахш этмоқда. Шу билан бирга ана шу дарахтлардан ерга тушаб гиламдек тўшалган барглар хазони ҳам йўл бўйлари ва йўлакларда уюм-уюм ҳолда тўпланиб қолаётгани кўзга ташланиб қолади.Қаердадир бу йўл-йўлаклар хазонлардан халос қилиниб махсус жойларга олиб бориб ташланса, қаерлададир уларни тўплаб ўт қўйиб юборишаётганига гувоҳ бўлаяпмиз. Бугунги кунда биз аъзо бўлган Ўзбекистон Экологик партияси “Хазонларни ёқмаслик “ юзасидан аҳоли ўртасида кенг тарғибот ишларини бошлаб юборган. Албатта, ҳар йили вилоят экология ва атроф муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси хазон ва чиқиндиларни ёқмаслик юзасидан тарғибот ва ташвиқот ишларини олиб боради.
Хазон ва бошқа чиқиндиларнинг ёқилиши натижасида ҳосил бўладиган тутун таркибида жуда кўп миқдорда заҳарли моддалар ажралиб чиқади. Булардан азот оксидлари, углерод оксидлари, углеводородлар ва ис гази ҳисобланади. Бу заҳарли моддалар эса атмосфера ҳавосидан фойдаланувчилар яъни, нафас оладиган тирик организмларга, энг асосийси инсон саломатлигига салбий таъсир кўрсатиб, организмда турли касалликларни келтириб чикаради. Жумладан, нафас йўллари, қон-томир хасталикларининг кучайишига, тўқималар фаолиятининг бузилишига, тери, ошқозон-ичак ва кўз хасталикларининг кўпайишига сабаб бўлади. Бир тонна хазон ёқилганда, атмосфера ҳавосига 30 килограмм углерод оксиди ташланади. Битум ёқилганда, ундан ажралиб чиққан қурум инсон организмида сил ва саратон касалликларини келтириб чиқариши мумкин экан.
Албатта жонажон юртимизда табиатга зарар етказмаслик, хазонларни ёқмаслик масаласи қонун билан мустаҳкамланиб қўйилган. Ўзбекистон Республикасининг Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги кодексининг Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш талабларига риоя қилмаслик тўғрисидаги 88-моддасининг 3-бандида “Дала ва аҳоли пунктларида анғиз, хазон ва шох-шаббаларни ёки ўсимликларнинг бошқа қолдиқларини ёқиб юбориш, атмосфера ҳавосини зарарли моддалар билан ифлослантиришга олиб келса, фуқароларга энг кам иш ҳақининг уч баробаридан беш баробаригача, мансабдор шахсларга эса беш баробаридан ўн баробаригача миқдорда жарима солишга сабаб бўлади” деб қонунда қайд этилган.
Албатта, хазонларни ёқиш оқибатида зарар кўрган фуқаролар, фарзандларимизни соғлигини жарималар билан қоплаб бўлмайди.
Шундай экан мен маҳаллий Кенгаш депутати, экологик партия аъзоси сифатида барча-барчадан хазонларни ёқмасликни сўраб қоламан.


Шаҳардаги дарахт кушандалари. Кун фотоси.Навоий шаҳридаги дарахт кушандалари...Бу шафқатсизликлар қачонгача?

Ушбу ҳолатни Навоий шаҳрининг қоқ марказидаги Ислом Каримов кўчаси 90-уй олдида кўришингиз мумкин. Дарахт кесилганига бир ҳафтача бўлса-да, дарахтнинг қолган қисми ҳали ҳам мана шу ҳолатда ётипди.
Планетани қутқармоқчимисан, табиатдан қўлингни торт!Планетани қутқармоқчимисан, табиатдан қўлингни торт!
Фарҳод ЭРНАЗАРОВ,
халқ депутатлари Навоий вилоят Кенгаши депутати
Ер шарида содир бўлаётган табиий офатлар асосан инсоннинг табиатга шафқатсиз муносабатда бўлишининг фожиали оқибатлари натижаси эканлигини барчамиз жуда яхши биламиз. Коронавирус пандемияси сабабли карантин даврида планетамизда атроф- муҳит тозалиги бирмунча яхшиланиб, ҳавога заҳарли газлар чиқариш миқдори 20-30 бараварга камайгани кузатилди. Йўқолиб кетган оддий мусича, қалдирғочлар сони кўпайганлиги, қизилиштон, сўпитўрғай, какку каби қушларнинг юртимизга учиб келиши, ёввойи ўрдак ва олмахонларнинг кўпайиши бир томондан бизни қувонтирган бўлса, иккинчи томондан теварак атрофни ишлатилган ниқоб ва қўлқоплар, пластик ва зарарсизлантирувчи идишлар ва озиқ-овқатлар учун ишлатиладиган бир марталик пластик қадоқлар қоплаб қолаётганлигидан афсусдамиз.
Сайёрамизнинг турли бурчакларида ўрмон ёнғинлари, кучли шамол, бўрон ва тўфонлар, баъзи бир жойларда эса қурғоқчилик атроф- муҳитга хавф туғдирмоқда. Бу глобал иқлим ўзгаришларининг натижаси албатта.
Тўғри, коронавирус тарқалишидан олдин ҳам пластиклардан ифлосланиш ҳолати сайёрамиз учун энг катта таҳдидлардан бири бўлиб келаётган эди. БМТнинг интернетдаги ахборотларига таянган ҳолда биргина пандемия шароитида бир марта ишлатиладиган ҳимоя ниқобларининг глобал бозори 2019 йилда 800 миллион АҚШ долларига ва жорий йилда эса бу кўрсаткич 166 миллиард долларга баҳоланганини кўришимиз мумкин.
Аммо ана шу ишлатилган ҳимоя воситаларини ишлайдиган фуқаролар кунига 2-3 мартагача, бошқалар эса ўз шароитидан келиб чиқиб уни вақти-вақти билан алмаштиради. Баъзида кўча бўйлаб юрганингизда ёки одамлар гавжум бўлган жойларда ерларда сочилиб ётган ниқобларни кўрасиз. Ҳамма унга беэътибор ўтиб кетади.
Пандемия бошланган вақтда пойтахтнинг Миробод туманида фаолият юритаётган «Мироншоҳ» ва «Раҳнамо» муқобил санитар тозалаш хусусий корхоналари Hasher Week лойиҳаси билан ҳамкорликда янги лойиҳа асосида ишлатилган ниқоблар, резина қўлқоплар, турли хилдаги тиббий ҳимоя воситаларини ташлаш учун мўлжалланган замонавий чиқинди қутиларини ўрнатишган эди. Аммо афсуски, бундай қутилар бошқа ҳудудларда йўқ.
Вирусдан ҳимояланиш учун қўлланиладиган ниқоб ва қўлқопларда вирус 24 соатдан 72 соатгача яшаши аниқланган. Биргина Россия давлатида ҳар куни 10 миллион дона ниқоб ва қўлқоплар ишлатилиб, ташлаб юборилар экан. Таҳлилчиларнинг ҳисобига кўра пандемия даврида 8 соат ишловчи ходим бир кунда бир марталик ниқобни 4 марта алмаштирса, 5 кунлик иш ҳафтасига 80 дона ниқоб сотиб олишига тўғри келар экан. Юқоридаги рақамлардан кўриниб турибдики, жуда катта рақамларда ишлаб чиқарилган ана шу ҳимоя воситалари ишлатилганидан кейин ахлат қутиларига ташлаб юборилишининг ўзи ҳам экологиямиз учун жуда катта хавф туғдиради.
Бизнинг ҳудудда ҳам «Тоза ҳудуд», «Бережливость» корхоналари томонидан чиқиндиларни ўз вақтида олиб кетиш борасида тизимли иш олиб борилаяпти. Аммо юқорида қайд этилган муаммо бўйича бирорта ҳам лойиҳа йўқлиги ачинарли албатта.
Республикамизда яшовчи ҳар бир киши кунига ўртача 0,6 килограм, бир йил давомида эса 200 килограм маиший чиқинди ҳосил қилар экан. Бу кўрсаткич вилоят марказлари ҳамда шаҳарларда яшовчи киши бошига кунига 0,87 килограм, бир йилда эса 300 килограмни ташкил этар экан. Бу рақамларни барча яшовчи аҳолига нисбатан олсак жуда катта рақам бўлиши одамни саросимага солиши аниқ. Умуман маиший чиқиндилар тўпланиб қолиши атроф- муҳитни иккинчи бор ифлослантиришга сабаб бўлмоқда. Ҳар йили юртимизда 90 кун давом этадиган чанг бўронлари натижасида 15-75 миллион тоннагача чанг атмосферага кўтарилади.
Бундан ташқари, атмосферамизни энг кўп кимёвий моддалар билан ифлосланиши даражаси ҳам вилоятимиз ҳисобига тўғри келиши сақланиб қолинмоқда.
Яқинда Олий Мажлис Қонунчилик палатаси Ўзбекистон Экологик партияси фракциясининг кенгайтирилган йиғилишида жорий йилнинг биринчи ярим йиллигида давлат бюджетидан атроф -муҳит муҳофазаси учун 1017,2 миллиард сўм маблағ ажратилганлиги ҳақида ахборот берилди. Ушбу маблағнинг 9,4 миллиард сўми атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш учун йўнатилтирилган, 7,2 миллиард сўм ер ва сув хўжалиги тадбирларига, 85.3 миллиард сўм флора ва фаунамиз муҳофазасига, шунингдек, 22,7 миллиард сўм Оролбўйи минтақасида экологик тадбирлар учун йўналтирилган, 7,8 миллиард сўм маблағ эса ерни сув ва шамол эрозиясидан ҳимоялаш ва ерни мелиорацияси учун ажратилган. Санитария корхоналари учун махсус техникалар сотиб олиш ва полигонларда тўпланган чиқиндиларни зарарсизлантириш ва йўқ қилишни яхшилаш тадбирлари ва уларни утилизация қилиш тадбирлари учун 2,5 миллиард сўмни ташкил этган ва бу ўтган йилга нисбатан 147,1 фоизга кўпдир.
Ўзбекистон экологик партияси томонидан ҳукумат қарорларининг ижроси Навоий вилояти мисолида назорат-таҳлил тартибида ўрганилиб, вилоятда атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, экологик барқарорликни таъминлаш, маиший чиқиндиларни бошқариш, аҳолини тоза ичимлик суви билан таъминлаш, канализация тармоқлари ҳолати, ободонлаштириш ва кўкаламзорлаштириш, саноат корхоналарининг салбий таъсирини камайтириш, санитария эпидемиологик ҳолатни яхшилаш, аҳоли соғлиғини сақлаш борасида амалга оширилаётган ишлар, вилоятдаги экологик ҳолатга салбий таъсир ўтказаётган омиллар хусусида партиянинг вилоят кенгаши аъзолари, халқ депутатлари вилоят ва шаҳар Кенгашлари депутатлари билан бир неча марта бевосита мулоқот ташкил этилди ва бу ишлар давом эттирилмоқда.
Яқинда интернет манбаларидан Швеция давлатида 99 фоиз миқдордаги чиқиндилар қайта ишланиб, бошқа маҳсулотлар яратилиши ҳақида ўқиб қолдим. Ҳали дунёнинг бирорта давлатида бундай тажриба йўқ, яъни ишлаб чиқаришда чиқитларсиз ишлаш, тоза ҳаво ва тоза сувга эришилмаган экан. Фақатгина атиги 0,7 фоиз чиқиндилар ахлат полигонларида кўмиш орқали утилизация қилинаркан. Бу материалдаги яна бир нарса яъни ҳар бир швед хонадонида бир нечта этикеткалик махсус идишлар бўлиб, уларнинг бирида шиша, бошқасида картон, учинчисида металл, тўртинчисида пластик ва бешинчисида газеталар учун, яна бир бўш идишга эса овқат чиқиндилари ташланиши эътиборимни тортди. Краскалар, тирноқ учун лак, эски қувватлагичлар, лампочка ва электр жиҳозлари хавфли чиқинди сифатида махсус жойларга утилизация қилиш учун топширилади. Чиқиндилар йиғишни ташкил этиш ва уни утилизацияси бўйича муниципалитет жавоб берар экан.
Инновацион экологик қарорлардан фойдаланган ҳолда шведлар экологияни жаннатга айлантириш мумкинлигини бутун дунёга исботлашга ҳаракат қилмоқда. Швеция давлати биринчилардан бўлиб Швецияда шаҳар ва шаҳарлараро қатновчи автобуслар тўлиқ биоёқилғи ва этанол асосида ишлашга ўтган. Ёнувчи газларни истеъмолдан чиқариш борасида иш олиб борилмоқда.
Келгусида ўзимизда ҳам янги қурилган турар-жойларда чиқиндиларни утилизация қилиш ва йиғишни ташкил қилиш, велосипед йўлаклари ва парклари, ҳаммабоп ва экологик тоза жамоат транспортлари, ақлли электр тармоқлари ташкил этилса мақсадга мувофиқ бўларди.
Биз депутатлар сайёрамизни келажак авлодга тоза ва мусаффо қолдириш учун аҳоли ўртасида тушунтириш ишларини мунтазам олиб боришимиз, фуқароларимиз онгида экологик маданиятни юксалтириш учун инқилоб қилишга эришишимиз лозим. «Планетани қутқармоқчимисан, уни чиқиндилардан халос этиш учун курашишни ўрган, табиатдан қўлингни торт!» деган даъват ҳар биримизнинг шиоримизга айланмоғи шарт.
Оловсиз “куйган” одамлар  Оловсиз  “куйган”  одамлар
Бутун дунёда гиёҳвандликка қарши курашишнинг барча чоралари кўрилаётганлигига қарамасдан бу турдаги жиноятлар турли кўринишларда турли ёшдаги, турли миллат ва турли тоифадаги фуқаролар томонидан ҳамон содир этилмоқда.
Владимир Собировнинг (исми- шарифлар ўзгартирилган) таржимаи ҳолида Ўзбекистон фуқароси эканлиги ва икки нафар фарзанди борлигини инобатга олмаса... бошқа ҳавас қилгулик нарсанинг ўзи йўқ. У 1966 йилда Навоий шаҳрида туғилган, миллати ўзбек, маълумоти ўрта, вақтинча ишсиз, 2 нафар фарзанднинг отаси бўла туриб оиласидан ажрашган.
У биринчи марта жиноят содир этганида одам ақлу ҳушини йиғиб оладиган, ҳаётнинг пасту баландини биладиган 44 ёшда эди. Жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар судининг 2010 йил 9 декабрдаги ҳукмига кўра, Ўзбекистон Республикаси Жиноят Кодексининг 273-моддаси 3-қисми “б” банди билан ЖКнинг 57-моддаси тартибида 5 йил озодликдан маҳрум қилинган. Орадан маълум муддат ўтгач, унга инсонпарварлик кўрсатилиб, жиноят ишлари бўйича Бўстонлиқ туман судининг 2013 йил 20 ноябрдаги ажримига кўра Жиноят кодексининг 73-моддасига асосан ўталмай қолган 1 йил 11 ой 6 кун озодликдан маҳрум қилиш жазосидан муддатидан илгари шартли равишда озод қилинган. Аммо бу адолатпарварликни тескари тушунган, хатоларидан тўғри хулоса чиқармаган В. Собиров 2019 йилда яна такрор жиноят содир этган.
Бу галги жиноятда унинг “садоқатли” шериги ҳам бор. Ёмонликнинг кетиши қийин, аммо илдиз отиши осон, дейишади. В. Собировнинг “ҳамтовоғи” Алексей Борисов ҳам гиёҳвандлик кўчасига кириб, ёмонлик йўлини танлаганлардан бири. У 1971 йилда Навоий шаҳрида туғилган, миллати рус, Ўзбекистон фуқароси, маълумоти ўрта-махсус, иккинчи гуруҳ ногирони, оилалик, 1 нафар фарзанднинг отаси.
Алексейнинг жиноятлар мундарижаси ҳам Владимир “акаси”никидан қолишмайди. Муқаддам жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар судининг 2009 йил 14 апрелдаги ҳукмига кўра, Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 273-моддаси 2-қисми билан ЖКнинг 57-моддаси тартибида 3 йил ахлоқ тузатиш ишлари жазосига судланган, иккинчи марта эса, жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар судининг 2010 йил 9 декабрдаги ҳукмига кўра, Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 273-моддаси 3-қисми “а,б” бандлари билан ЖКнинг 60,61-моддалари тартибида 7 йил 1 ой озодликдан маҳрум қилиниб, жазони бир муддат ўтаб бўлгач, жиноят ишлари бўйича Зарафшон шаҳар судининг 2013 йил 14 февралдаги ажримига кўра қолган 3 йил 13 кун жазо муддати ахлоқ тузатиш ишлари жазосига алмаштирилган, жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар судининг 2013 йил 16 октябрдаги ажримига кўра ўталмаган ахлоқ тузатиш ишлари жазосидан муддатидан олдин шартли озод қилинган. Аммо у бу мурувватнинг, бу озодликнинг қадрига етиш, тавба қилиш ўрнига яна янги жиноят содир этишда давом этган “қаҳрамонимиз” бизга “Ўрганган одат ўлганда қолар...” деган нақл бекорга айтилмаганлигини ҳам эслатиб қўйди.
Оғу томган умрлар...

Судланувчилар В.Собиров ва А. Борисовларнинг бу галги ҳамкорликдаги янги жиноят “тарихи” 2019 йил 25 февраль куни дафтар варағи бўлагига қадоқланган “марихуана” гиёҳванд моддасини навоийлик фуқаро О. Нодировга 60.000 сўмга сотишдан бошланган.
Орадан икки кун ўтиб, В.Собиров жиноий ҳаракатларини давом эттириб, А. Борисов билан гугурт қутисига қадоқланган “марихуана” гиёҳванд моддасини яна ўша фуқарога 600.000 сўмга яшаш хонадонига этиб сотган.
Оғуфурушларнинг ишлари ўнгидан ва овлари бароридан келиб, бу заҳри қотилни яна ва яна сотишда давом этадилар.
Бу ҳам етмаганидек В. Собиров гиёҳвандлик воситасини истеъмол қилиш учун бангихона ҳам ташкил қилиб, А.Борисовнинг истеъмол қилиб кўриши учун шароит ҳам яратиб берганлиги аниқланган.
Савдоси юришган ошналар ҳар куни гиёҳвандлик моддасини сотиб, бойиб кетмоқчимиди, ёки бошқа режалари бормиди, бу бизга қоронғу, аммо улар чучварани хом санагани аниқ эди...
Суднинг қора курсисига ўтиришга ўрганиб қолган бу жамият зараркунандаларига жиноятига яраша жазо тайинланди.
Албатта адолатли жамиятда судлар ҳам адолат тамойилига асосан иш кўриши табиий. Тўғри йўлдан адашиб, эгри йўлдан неча бор панд еган бўлишига қарамасдан бу йўлдан қайтиш ҳақида ўйламаётган бу жанобларнинг “марихуана” гиёҳвандлик моддасини ўзлари ҳам истеъмол қилганлигини тан олиши, қилган жиноятидан чин кўнгилдан пушаймонлиги, ёшини ва оилавий аҳволини, қарамоғида фарзандлари борлигини инобатга олган суд уларга қонуний енгиллик беришни лозим топди.
Алексей нафақат наркотик сотувчи балки гиёҳванд сифатида ҳам суд мажлисида айбига тўлиқ иқрорлик билдириб , 2019 йилнинг февраль ойида таниши Владимир қўнғироқ қилиб, ундан ошнаси учун гиёҳвандлик моддаси топиб беришни сўраганлигини ва шундан савдолари "юришиб“ кетганлигини тан олди.
Судда гувоҳ сифатида иштирок этган Навоий вилоят Божхона бошқармаси контрабанда ва божхона қонунчилиги бузилишига қарши курашиш бўлими катта тезкор вакили Ж.Турсунов ўзини О. Нодиров деб таништирган шахс ариза билан мурожаат қилиб, Навоий шаҳрида яшовчи Алексей ва Владимир исмли шахслар ноқонуний гиёҳвандлик моддалар олди-сотдиси билан шуғулланиб келаётганлигини билдирган. Божхона ходими шунингдек, О. Нодиров ҳатто улардан гиёҳвандлик моддаси сотиб олганлигини, ушбу гиёҳвандлик топширмоқчи эканлигини маълум қилганлигини, сўнгра холислар иштирокида тақдим этилган қоғоз бўлагига ўралган яшил рангдаги ўткир ҳидли гиёҳванд моддага ўхшаш ўсимликни топширганлигини ҳам баён қилган.
Шундан сўнг божхона ходими фуқаронинг аризаси юзасидан тезкор тадбир ишлаб чиқилиб, шартли харидор сифатида О. Нодиров жалб қилиниб, В. Собиров ва А. Борисовлар гиёҳвандлик моддасини сотиш жараёнида қўлга олинганлигини билдирди.
Суд ҳайъати, судланувчи А. Борисов ва В. Собировларнинг айбига тўлиқ иқрорлиги ва қилмишидан чин кўнгилдан пушаймонда эканлигини жазони енгиллаштирувчи ҳолат деб баҳоласа, илгари ҳам қасддан жиноят содир этганлиги жазосини оғирлаштирувчи ҳолат деб ҳисоблайди.
Ўзбекистон Республикаси Олий Суди Пленумининг 2006 йил 3 февралдаги “Судлар томонидан жиноят учун жазо тайинлаш амалиёти тўғрисида”ги қарорида ҳам “Судларнинг эътибори жиноят учун жазо тайинлашда қонунийлик, инсонпарварлик, одиллик ва жавобгарликнинг муқаррарлиги принципларига қатъий амал қилишга қаратилиши алоҳида кўрсатилган. Суд ҳукми ҳам худди ана шу мезонлардан келиб чиқиб тайинланди.
Ҳаётнинг мақсадсиз ва шафқатсиз кўчалари...

Судланувчи Владимир Собиров Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 273-моддаси 3-қисми “б” банди ва 273-моддаси 4-қисмида назарда тутилган жиноятларни содир қилганликда айбли, деб топилди ва унга ЖКнинг 59-моддаси тартибида тайинланган жазоларни қисман қўшиш йўли билан узил-кесил 4 йил озодликдан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.
Алексей Борисов Жиноят кодексининг 273-моддаси 3-қисми “б” банди билан айбли, деб топилди ва унга ушбу модда билан ЖКнинг 57-моддаси қўлланилиб, 3 йил озодликдан маҳрум қилинди.
Ҳа, жуда қисқа умрнинг мақсадсиз йўллари ва ҳаётнинг шафқатсиз кўчалари... Такрор ғафлат, такрор жиноят, такрор суд, яқинларга такрор алам ва такрор зарбалар, темир панжара ортига бошлаган қоронғу йўллар...
Бу ҳаётда ҳар бир инсоннинг яшашдан мақсади, орзу-ниятлари бор. Уларга эришиш учун меҳнат қилиш, машаққат чекиш, қийинчиликларни енгиш яхши ниятли инсонларга хос фазилатдир. Ўз умрини елларга совураётган, ҳам ўзига, ҳам яқинларига ҳамда атрофдагиларга, ҳам жамиятга зарар етказаётган кимсалар эса яхшиликка ярамайди. В.Собиров ва А. Борисовлар ҳам яшашнинг маъносини, яхшилик деган сўзнинг мазмунини ҳис этганларида эди, Ҳазрат Навоийнинг яхшилик қилолмаган одам ҳеч бўлмаганда, ёмонлик қилмаса, шунинг ўзи яхшилик қилиш билан баробар эканлигини англаган бўлардилар... Афсус... Оловсиз “куйган” одамлар буни тушунармикан?
Шерзод МАМИРОВ,
Жиноят ишлари бўйича Навоий шаҳар суди раиси,
Маруса ҲОСИЛОВА,
журналист
ЭКОЛОГИЯ БИЗДАН БОШЛАНАДИ!  ЭКОЛОГИЯ  БИЗДАН  БОШЛАНАДИ!
  ЭКОЛОГИЯ  БИЗДАН  БОШЛАНАДИ!
  ЭКОЛОГИЯ  БИЗДАН  БОШЛАНАДИ!
2019 йил 21 сентябрь -Бутунжаҳон тозалик куни сифатида инсоният тарихидаги энг катта миқдордаги чиқиндиларни йиғишга сафарбар этилган, миллионлаб кўнгиллиларни бирлаштирган кун. Бу лойиҳа 2008 йилда илк маротаба Эстонияда амалга оширилиб, 5 соат давомида эстонлар иложи борича мамлакат бўйлаб кўпроқ чиқинди тўплаб, ҳудудларни тозалашга ҳаракат қилишганди. ekolog.uz сайтининг маълумотига кўра, бу йили дунё бўйлаб тозалик ишларида 169 та мамлакатдан 36 миллион нафар кўнгиллилар қатнашиб, энг катта акция Индонезияда бўлиб ўтди. Унда 7,6 миллион нафар аҳоли қатнашган. Мазкур ташаббусга бу йил Ўзбекистон ҳам қўшилди.
Навоий вилояти Экология ва атроф- муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси, “Тоза худуд” давлат унитар корхонаси ҳамда Ўзбекистон Экологик партияси вилоят бўлими ҳамкорлигида ана шу сана муносабати билан “Экология биздан бошланади” шиори остида экологик акция ўтказилди. Мазкур акция экоҳашар кўринишида Нурота тумани “Айдаркўл сув” ҳавзаси қирғоқлари ва Навбаҳор тумани “Дўстлик” маҳалла фуқаролар йиғинида trashtagchallenge форматида ташкил қилинди.
-Мазкур экологик акция барча халқларни сайёрамиз тозалиги учун бирлаштирган давримизнинг энг катта фуқаролик ҳаракатларидан биридир,-деди вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси бошлиғининг биринчи ўринбосари Хайрулло Бақоев.- Вилоятимизда ўтказилган экологик акцияда 300 дан ортиқ кўнгиллилар қатнашди.
Энг муҳими, акцияда ёш болаларнинг иштирок этиши катта аҳамият касб этди. Чунки табиатни асрашга, севишга ўргатишнинг энг мақбул йўли саналган бундай тадбирларнинг бола қалбига таъсири кучли эканлигини барчамиз жуда яхши биламиз. Ёш табиатшунос Навоий шаҳридаги 18-умумий таълим мактабининг 1-синф ўқувчиси Сабрина Абдуқодирова ўз ота-оналари билан тозалик тадбирига келган тенгдошларига намуна бўлди.
Фаол иштирокчиларга тадбир ташкилотчиларининг эсдалик совғалари топширилди.
Акцияни ўтказиш учун айнан Айдаркўл ҳудудининг танланганлиги ҳам бежиз эмаслигини алоҳида эътироф этиш лозим. Сабаби, табиатнинг ноёб мўъжизаси, Айдар- Арнасой кўллар тизими- Жиззах ва Навоий вилоятлари ҳудудидаги оқмас кўллар бўлиб, Қизилқум чўли шарқи, Чордара сув омборидан жануби-ғарбда жойлашган Айдаркўл кўлининг вилоятимиз ҳудудидаги табиий бойликларимиздан бири эканлигини кўпчиликка кўрсатиш имконияти пайдо бўлганлигини айтиш мумкин.
Она сайёрамиз мусаффолигини асрашдек эзгу мақсад бирлаштирган иштирокчиларни табиатга меҳр бир дастурхон атрофига тўплади. Тозаланган ҳудудлардан баҳра олган кўнгиллар эса покиза туйғулар ҳамда ойдин хаёлларга лиммо-лим бўлди.
ЭКОЛОГИК МАДАНИЯТ НИМА?ЭКОЛОГИК  МАДАНИЯТ НИМА?
Хуршида ХУРСАНОВА,
Вилоят Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш бошқармаси мутахассиси
Инсон ҳамма нарсага қодир. Аммо гоҳида унинг қилмишларидан одамларгина эмас, бутун атроф-муҳит азият чекади, зарар кўради. Унинг эътиборсизлиги, масъулиятсизлиги Она сайёрамизга беписандлиги қимматга тушиши мумкинлигини ўйлаб кўрмайди. Мана оддийгина чиқиндилар масаласини олайлик.
Ўз уйимизни, ўз кўчамиз, ўз маҳалламизни озода тутиш зиммамиздаги қарз бўлишига қарамасдан чиқиндиларни хоҳлаган жойга ташлашга ўрганганмиз. Атроф-муҳитга етказаётган зараримизнинг оқибатларидан асло ташвишланмаймиз. Табиатга бундай ёмон муносабатимизни фарзандларимиз биздан ўрганади. Ўзимизнинг “тажрибамиз” бир куни ўзимизга зиён етказиши хаёлимизга ҳам кириб-чиқмайди. Хуллас, экологик маданият деган тушунчалар кўпчиликка бегона.
Узоқ умр кўриш, соғ-саломат бўлишни орзу қиламиз, аммо унга амал қилишни унутиб қўйганмиз. Жойларда ўтказилаётган тадбирларда айнан ана шу муаммолар муҳокама қилинади. Аҳолига экологик маданият ҳақидаги тушунтиришлар, атроф-муҳитни ифлослантирмаслик тўғрисидаги танбеҳларнинг самараси унчалик сезилмаяпти. Жумладан, яқинда Кармана тумани Гулобод маҳалла фуқаролар йиғинида тарғибот тадбирлари ўтказилиб, Ўзбекистон Республикаси Маъмурий жавобгарлик тўғрисидаги Кодекснинг 91 –моддасига асосан фуқароларга ноқонуний жойларга чиқинди ташлаганлик учун энг кам иш ҳақининг уч баравари миқдорида маъмурий жавобгарликка тортилишига сабаб бўлиши маҳалла аҳолисига тушунтирилди. Тадбирда маҳалла фуқароларига 44 та огоҳлантириш хатлари тарқатилди.
Тумандаги “Талқоқ” маҳалласида истиқомат қилувчи У. Жалилов ҳам амалдаги тартиб-қоидаларга амал қилмаганлиги, чиқиндиларни дуч келган жойга ташлаганлиги учун энг кам иш ҳақининг 3 баравари миқдорида жарима тўлашга мажбур бўлди.
Шунингдек, тумандаги Фарҳод маҳалласида ҳам ана шундай тарғибот тадбирлари ўтказилган бўлишига қарамасдан фуқаро К. Болтаевга белгиланмаган жойларга чиқинди ташлаганлик ҳолати аниқланиб, унга энг кам иш ҳақининг бир баравари миқдорида жарима қўлланилди. Худди шу маҳаллада истиқомат қилувчи Ҳ. Санаева ҳам маиший чиқиндиларни белгиланмаган жойга ташлаганлиги тўғрисида огоҳлантирилди.
Ўзимиз яшаётган маконни, ўзимиз нафас олаётган ҳавони ифлослантиришдан наҳотки виждонимиз қийналмаса? Экологик маданиятни фуқароларимиз қачон ўрганади?
ДУНЁ ТАЖРИБАСИ:ДУНЁ  ТАЖРИБАСИ:        “ ИФЛОСЛАНТИРУВЧИ  ТЎЛАЙДИ”
“ ИФЛОСЛАНТИРУВЧИ ТЎЛАЙДИ”
Алижон ЖАЛИЛОВ,
Навоий вилоят Экология ва
атроф-муҳитни муҳофаза қилиш
бошқармаси инспекция бошлиғи,
вилоят Кенгаши депутати


Ўзбекистон Республикаси Президенти Шавкат Мирзиёев атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, маиший чиқиндиларни йиғиш ва қайта ишлаш тизимини ривожлантириш бўйича яқинда ўтказган йиғилишида дунё тажрибасида кенг қўлланилаётган “Ифлослантирувчи тўлайди” тамойили асосида янги тартиб жорий қилиш кераклигини таъкидлади. Яъни маҳсулотдан ҳосил бўладиган чиқиндини утилизация қилиш уни ишлаб чиқарувчи корхоналар ҳисобидан қопланиши лозим.
Йиғилишда чиқиндиларни қайта ишлаш масаласига ҳам алоҳида эътибор қаратилди. Президентимиз соҳага хорижий инвесторларни жалб этиш, чиқиндини қайта ишлаш ва ундан энергия олиш бўйича янги инвестиция лойиҳалари ишлаб чиқиш зарурлигига алоҳида урғу берди.
Айрим одамларда ҳалигача чиқиндини махсус белгиланган жойга ташлаш, ўз кўчаси ва ҳудудини озода сақлаш маданияти шаклланмагани ҳам қайд этилди. Шу боис ҳудудларни ифлослантирганлик учун жавобгарликка тортиш таъсирчан механизмларини яратиш бўйича қонун лойиҳаси ишлаб чиқиш зарурлиги ҳам таъкидланди.
Ҳақиқатан ҳам кейинги йилларда табиат, жамият ва инсон ўртасидаги мутаносибликнинг бузилиши, аҳоли сони шиддат билан ўсиши атроф-муҳитга боғлиқ муаммоларни янада кўпайтирмоқда. Жумладан, миллионлаб турдаги маҳсулотлар ишлаб чиқариш жараёнида ҳосил бўлаётган чиқиндиларни қайта ишлаш ва утилизация қилиш масалалари бутун олам аҳлини қаттиқ ташвишга солмоқда. Статистик маълумотларга қараганда, ҳозир дунё бўйича ҳар йили 5 миллиард 754 миллион килограмм чиқинди пайдо бўляпти. Уларнинг фақат 30 фоизи қайта ишланяпти, қолганлари эса ер юзида тўпланиб, уни тобора кўпроқ ифлослантиряпти.
Президентимиз 2017 йил 21 апрелда имзолаган “2017-2021 йилларда маиший чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш тизимини тубдан такомиллаштириш ва ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарор юртимизда айни йўналишдаги муаммоларни ҳал этишга, экология ва санитария муҳитини янада яхшилаш, аҳоли саломатлигини мустаҳкамлаш, маиший чиқиндиларни тўплаш ва ташиб кетиш ишларини тартибга солишга қаратилди. Унда қаттиқ маиший чиқиндиларни ташиб кетишни ташкил этиш ва улардан фойдаланиш ишлари билан шуғулланувчи хусусий тадбиркорлар фаолиятини янада ривожлантириш зарурлиги алоҳида уқтирилди. Республикамизнинг барча ҳудудларида ушбу қарор ижросини таъминлаш бўйича аниқ чора-тадбирлар белгиланди.
Жорий йилнинг 1 ноябрига қадар мамлакатдаги реал экологик ҳолат халқ¬аро тажрибалар асосида аниқ баҳоланади. Шу асосда Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш концепцияси, Маиший чиқиндиларни бош¬қариш миллий стратегияси, Ўзбекис¬тонда биологик хилма-хилликни сақлаш миллий стратегияси ва уларни амалга ошириш бўйича ҳаракатлар дастурлари ишлаб чиқилади.
Жисмоний ва юридик шахслар масъулиятини ошириш мақсадида атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш, наботот ва ҳайвонот дунёси объектларидан фойдаланишга доир қонунлар талаблари бузилиши юзасидан жавобгарлик чоралари кучайтирилади.
Масалага кенгроқ ёндашадиган бўлсак, аҳолининг экологик маданиятини юксалтириш, атроф-муҳитга жиддий муносабатни шакллантириш масалаларига дунёнинг кўплаб мамлакатларида жиддий эътибор қаратилганлигини кузатиш мумкин. Ўз навбатида, жорий тартиб-қоидаларга риоя қилмаганларга нисбатан қатъий чоралар кўрилганлиги маълум. Масалан, Испанияда машина деразасидан чиқиндини улоқтириш 200 евро, сигарет қолдиғини йўлакка ташлаш 90 евро миқдорида жарима солишга асос бўлади. Германияда беодоб фуқаролар “чиқинди изқуварлари” томонидан ушланади. Чиқиндини махсус қутига ташланмагани кўчага ўрнатилган видеокамера орқали аниқланган қонунбузарга 100 еврогача миқдорда жарима солинади.Сигарет қолдиғи, музқаймоқ ёки конфет қоғозини, чанқовбосди ичимликлар шишасини ерга ташлаш 20 евро, сақични ва овқат қолдиғини дуч келган жойга улоқтириш 35 евро, эски мебель, электрон техника воситасини тақиқланган жойда қолдириш 150 дан 600 еврогача миқдорда жарима жазоси тайинланишига олиб келади. Швецияда қоғозни ерга ташлаган киши 90 евро, Сингапурда 300 дан 1000 долларгача миқдордаги маблағидан жудо бўлади.
Албатта, бизда ҳам чиқиндиларни белгиланмаган жойларга ташлаш ёки чиқариб қўйиш учун жазолар белгиланган. Аммо бу тартиб-қоидаларга аҳоли ҳам, масъул ташкилот-идоралар ҳам амал қилаётгани йўқ. Бундай жазоларни жаҳон андозаларига мос равишда қайта кўриб чиқиш фурсати етиб келмадимикин? Ана шунда муаммоларга ечим топилиши аниқ.