КИТОБ- ТАФАККУР ХАЗИНАСИКИТОБ-  ТАФАККУР  ХАЗИНАСИ

Юртимизда китобхонлик нафақат санъатга айланди, балки давлат сиёсати даражасига кўтарилди.
Миллат бахти, юрт келажаги, Ватан тараққиёти билимда, тафаккурда эканлиги нафақат бугунги ҳаётимиз, балки улуғвор тарихимизда ўз аксини топганлигини барчамиз яхши биламиз. Барча муваффақиятларимизнинг калитини қўлимизга киритишимиз ҳам китоб орқали эканлигини ҳеч ким инкор эта олмайди. Китоб -кўнглимиз мулки, одамийлик мулки. Китоб- бебаҳо хазина.
-Шу йилнинг март ойида муҳтарам Президентимизнинг Навоий вилоятига ташрифлари чоғида биз конимехликлар ҳам учрашиб, ўзимизнинг истак ва илтимосларимизни айтиш имконига эга бўлдик,- дейди туман Маънавият ва маърифат бўлими раҳбари Данагул Бердиалиева.- Туманимиздаги 35 та мактабнинг 27 тасида қозоқ тилида таълим берилади, аммо қозоқ тилидаги адабиётлар жуда кам. Мен Юртбошимиздан конимехликлар номидан қозоқ тилидаги адабиётларни чоп эттиришга амалий ёрдам беришларини илтимос қилдим. Ўзбек адабиётининг, жаҳон адабиётининг нодир дурдона асарларини қозоқ тилида ўқиш орзуимиз борлигини айтдим. Илтимосимизни бажону дил қабул қилганлари учун Юртбошимизга ташаккур. Ҳадемай қозоқ тилидаги бадиий китобларни севиб ўқиш имконига эга бўламиз. Чунки бу масала Давлатимиз раҳбарининг шахсан назоратларида.
Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси Навоий вилояти бўлими томонидан амалга оширилаётган “Интеллектуал салоҳиятли ёшлар- Ўзбекистоннинг ёруғ келажаги” номли грант лойиҳаси доирасида китоб ва китобхонлик маданиятини юксалтиришга бағишланган ибратга лойиқ қатор хайрли тадбирлар ўтказилди. “КИТОБ – ТАФАККУР ХАЗИНАСИ” мавзусидаги лойиҳа календар режасининг сўнгги тадбир манзили сифатида олис Конимех тумани танланди. Тумандаги 7-умумий ўрта таълим мактабида ўтказилган ёш китобхонлар учрашуви ёшларнинг китобсеварлиги, ўзлари севиб ўқиган асарлари, Ватан ҳақида ёд айтган шеърлари билан китоб байрамига айланди. Мен севган китоб, мен севган асар қаҳрамони мавзусидаги қизғин баҳс –мунозаралар ёш китобхонларнинг китобга бўлган меҳрини намоён этди.
Тадбирда Ўзбекистон Журналистлари ижодий уюшмаси Навоий вилоят бўлими раиси Ё. Умаров китоб ҳақиқатан ҳам тафаккур хазинаси эканлигини ёшларга такрорларкан, мактаб кутубхонасига жаҳон ва классик адабиётимизнинг нодир дурдоналари, ўзбек ёзувчи ва шоирларининг сара асарларидан 3,5 миллионлик китоблар тўпламини топширди.
-Конимехдаги аскарият мактаблар қозоқ тилига ихтисослашган, 270 нафар ўқувчи таҳсил олаётган мактабимизда эса сабоқлар ўзбек тилида олиб борилади,- дейди мактаб директори Гулзода Абдуллаева.- Кутубхонамизда бор-йўғи 1000 дан ортиқ китоб фондимиз бор эди. Бугунги совға ўқувчиларимиз ва ўқитувчиларимиз, қолаверса маҳалладошларимиз учун бебаҳо туҳфа бўлди. Буюк ёзувчилар Чингиз Айтматовнинг “ Оқ кема”, “ Эрта қайтган турналар”, Ришод Нури Гунтекиннинг “Чолиқуши” , Абдулла Қодирийнинг “Ўтган кунлар”, Ўткир Ҳошимовнинг “Икки эшик ораси”, Тоҳир Маликнинг “Ҳалол нима-ю... ҳаром нима”, “Нафс кишанлари” асарларини ўқишга жуда илҳақ эдик. Алишер Навоий ҳикматлари эса бизга сувдек, ҳаводек зарур эди. Шундай хайрли акцияни айнан бизнинг мактабимизда ўтказилганлиги чўл фарзандлари учун катта мукофот бўлди, десак асло муболаға бўлмайди. Бундай эътибордан беҳад миннатдормиз.
Маруса ҲОСИЛОВА
Қутлаймиз!

ЭКОЛОГИЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯСИ ёки
ТАБИАТНИ СЕВГАН ИНСОНЭКОЛОГИЯ  ЭНЦИКЛОПЕДИЯСИ    ёки    ТАБИАТНИ  СЕВГАН   ИНСОН
Маруса ҲОСИЛОВА
Эшмамат Тоғаевни нафақат Навоий вилоятида, балки Республикамизда ҳам тажрибали эколог сифатида жуда яхши танишади. Бунинг сабаби бор албатта. Бир неча йиллардан буён Ўзбекистон Экологик ҳаракати Навоий ҳудудий бўлинмасига раҳбарлик қилаётган Э. Тоғаев вилоятда экологик маданиятни юксалтириш бўйича ўзига хос мактаб яратган инсонлардан бири, десак асло муболаға бўлмайди. Республика ва Халқаро миқёсдаги форумларда ўз сўзи, ўз таклиф ва тавсиялари билан иштирок этаётган тажрибали олим экологик муаммоларнинг ечим топишига йўл қидиради. Бу борада ўқийди, изланади, жаҳон тажрибасини ўрганади.
Атроф-муҳитни ифлосланишидан сақлаш, табиий бойликлардан тежаб фойдаланиш кўп жиҳатдан инсонларнинг саводхонлигига боғлиқ. Аҳолининг экологик саводхонлигини ошириш эса бугунги даврда устивор масалалардан ҳисобланади.
Шу боисдан ҳам кўплаб корхона ва ташкилотлар, олий ва ўрта махсус таълим муассасалари, мактабларнинг экологик муаммолар масаласида маслаҳатлар ва маълумотлар олиш учун ҳеч иккиланмасдан Эшмамат акага мурожаат қилиши бежиз эмас. Экология энциклопедиясига айланган қаҳрамонимиздан табиатни асраш, атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, экологик билимларни ошириш, вилоятимизнинг ноёб фауна ва флораси, ажойиб мўъжизалари тўғрисидаги барча маълумотларни билиб олишингиз мумкин.
Табиатга меҳрли, экологик муаммолар ечимига дахлдорлик туйғуси билан яшаётган, табиатни севган, табиат билан анча-мунча сирлашиб, тиллашган кучли мутахассис 2002 йилда табиатшунос олимлар, экологлар ҳамда табиат жонкуярлари, ташаббускорлар таклифи билан «Жонли табиат” биоэкологик маркази жамоат бирлашмасини ташкил этишга муваффақ бўлди. Мустақил давлатимизнинг атроф табиий муҳити, табиий бойликларини, ўсимлик ва ҳайвонот дунёсини асраш ва экологик мувозанатни барқарорлаштириш, бу борадаги тарғибот-ташвиқот ишларида нодавлат ташкилотлар ҳамда давлат органларига яқиндан ёрдам беришни асосий мақсад қилган мазкур бирлашма ўтган давр мобайнида кўплаб ютуқларни қўлга киритди.
Жумладан, вилоятнинг умумий экологик холатидан келиб чиққан холда Ўзбекистон Республикаси Олий Мажлиси ҳузуридаги нодавлат нотижорат ташкилотлари ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтларини қўллаб-қувватлаш Жамоат фонди томонидан эълон қилинган барча танловларда фаол иштирок этиб, уч марта грант лойиҳаси ва бир марта ижтимоий буюртма танлови ғолиблигини қўлга киритган.
Қатор йилларда қўлга киритилган “Навоий шаҳар, “Хончарбоғ” маҳалласи ҳузурида экологик алифбо мактабини ташкил этиш” ва “Навбаҳор туманининг деградацияга учраган тоғ олди ҳудудларида пистазор ташкил этиш эксперименти” ҳамда “Навоий вилояти фуқароларни ўзини ўзи бошқариш органлари ва экологик йўналишдаги ННТларда жамоатчилик экологик назорат тизимини ташкил этиш” каби грант лойиҳалари ва “Учқудуқ тумани Жарақудуқ ҳудудида жойлашган “Тошўрмон”га қўриқланадиган табиий ҳудуд мақомини бериш ва унинг тарғиботига маҳаллий ёшларни жалб этиш” мавзусидаги давлат ижтимоий буюртма лойиҳасининг амалга оширилиши катта аҳамият касб этади. Эшмамат ака доимо изланишда. Ташаббускор ва тиниб-тинчимас биоэкологик марказ раҳбари Ўзбекистон нодавлат нотижорат ташкилотлари Миллий ассоциацияси томонидан эълон қилинган кичик грант танловида ҳам иштирок этиб, “Қорни оч қолган одамга балиқ берма, унга балиқ овлашни ўргат!” номли долзарб лойиҳа билан ҳам ғолибликни қўлга киритди.
«Халқ фаровонлиги йўлида биргамиз!» мавзусидаги мазкур танлов қишлоқ ва маҳаллаларда аҳолининг ҳаёт даражаси ва сифатини яхшилашга кўмаклашиш, оилавий тадбиркорликни бошлаш яъни чорвачилик, қуёнчилик, асаларичилик, парранда боқиш каби соҳаларда банкдан имтиёзли кредит олиш борасида юзага келаётган муаммоли масалаларни изчил муҳокама қилиш ва амалий ёрдам беришни назарда тутганлиги билан аҳамиятлидир. Конфуций таълимотига асосланган мазкур замонавий лойиҳа айниқса мустақил ҳаёт остонасида турган кўпчилик ёшлар учун фойдали бўлди.
Дарвоқе, марказ 2014 йилда Ўзбекистоннинг ННТ Ассоциацияси томонидан эълон қилинган “Нодавлат нотижорат ташкилотларнинг давлат ҳокимияти ва бошқаруви органлари билан ижтимоий шерикликнинг энг яхши тажрибаси” танловида ҳам “Атроф муҳит муҳофазаси бўйича вилоят, давлат Дастурлари, Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамаси қарорлари ҳамда бир қатор халқаро конвенция талабларини ҳамкорликда бажаришга йўналтирилган ижтимоий шериклик тажрибаси” мавзусидаги лойиҳаси билан иштирок этиб, танлов ғолиблари қаторидан жой олди, махсус гувоҳнома ҳамда интернет саҳифаси сертификати билан тақдирланди.
-Маълумки, ҳар қандай ривожланган давлатларда барча йўналишлар қатори, хусусан ҳайвонлар ва ўсимликлар бўйича ҳам тўлиқ кадастр маълумотлари бўлиши шарт,- дейди биз билан суҳбатда Ўзбекистон Экологик ҳаракати Навоий ҳудудий бўлинмаси координатори Баҳром Жўрақулов.- Оддий тилда айтганимизда, сон ва сифат жиҳатдан биз Ўзбекистондаги ҳар бир ёввойи ўсимлик ва ҳайвонларнинг турлари бўйича батафсил маълумотларга эга бўлишимиз лозим. Минг афсуски, ҳозирга қадар Ўзбекистонда ёввойи ҳайвонлар ва ўсимликлар бўйича умумлаштирилган, халқаро стандартларга мос келадиган кадастр хужжатлари ишлаб чиқилмаган. Бу борада ҳам жонкуяр устозимиз Э. Тоғаев жон куйдираётганликлари таҳсинга лойиқ.
Ўзбекистон Экологик ҳаракати Навоий ҳудудий бўлинмаси “Жонли табиат” маркази ҳамкорликда халқаро экологик конвенция ёки келишувлар талабларини бажаришда ҳам фаол иштирокчи. Маълумки, халқаро Рамсар конвенцияси рўйхатига Ўзбекистоннинг иккита сув ҳавзаси (Денгизкўл, Айдаркўл) киритилган. Улар қаторига Навоий вилояти ҳудудида жойлашган Тудакўл ва Қуйимазор сув ҳавзаларини ҳам киритиш ишлари 2010 - 2011 йилларда олиб борилди. Ушбу рўйхатга вилоят сув ҳавзаларини киритиш бўйича илмий-амалий материаллар тўплаш ва таҳлил қилишда ҳамда жамланган Рамсар ахборот варағини Вазирлар Маҳкамасига топширишдек хайрли биоэкологик вазифаларни сидқидилдан бажарилишида тажрибали эколог олим, биология фанлари номзоди Эшмамат Тоғаевнинг муносиб ҳиссаси борлигини эътироф этиш ўринли.
Давлат ва нодавлат ташкилотлари ўртасида, маҳалла ва оилада, ҳамкасблари ҳамда кенг жамоатчилик орасида катта ҳурмат-эътибор топган камтарин ва самимий инсон Эшмамат Тоғаев ўзининг 60 йиллик умр довонига ёруғ юз ва қалбида Ватанга чексиз муҳаббат, табиатга тенгсиз меҳр билан етиб келди. Одатда ниҳолларни парвариш қилган, катта-катта боғлар яратган инсонни боғбон деб эъзозлаймиз. Ҳам ҳаёт, ҳам оила, ҳам табиат боғбони сифатида жамиятимизда ўз ўрнига эга бўлган қаҳрамонимизга умрингиз бундан ҳам зиёда бўлсин. Чўққилар саодати сизга ҳамиша ҳамроҳ бўлсин деймиз.
ДАРД  БИЛАН ЁНМА-ЁН ЮРГАН ДАВОЛАР 		АСАБНИ  АСРАНГ... ДЎСТЛАР!Саломатлик кутубхонасидан
ДАРД БИЛАН ЁНМА-ЁН ЮРГАН ДАВОЛАР
АСАБНИ АСРАНГ... ДЎСТЛАР!
*Асаб бузилганда ва уйқусизликда 1 стакан қайнатилган сувга 1 чой қошиқ асал билан яримта лимон шираси қўшиб дамлама тайёрланади. Кунига 3 маҳал овқатланишдан 30 дақиқа олдин учдан бир стакан ичилади.
* Асаб бузилишларида ва хафақонликда олма ейиш ва ҳидлаш жуда фойдали. Олма мияга тетиклаштирувчи таъсир кўрсатиб, фаоллигини оширади.
* Пиёзни тенг иккига бўлиб, бурунга яқин олиб келинган ҳолда тез-тез ҳидлаб турилса, асаб хуружини тўхтатади.
* Бундан ташқари, майиз ҳам юқори калорияли ва тўйимли озиқ маҳсулот бўлиб, асаб тизимига, асаби бузуқ ва ўта таъсирчан одамларга ижобий таъсир кўрсатади, жаҳлдан туширади, юрак, ўпка ва жигарни мустаҳкамлайди.

ЖИГАР ВА ЎТ ПУФАГИ КАСАЛЛИКЛАРИ
* 1 л узум мусалласига 100 г уруғсиз наъматак толқони солинади, бир ой қоронғи ва салқин жойда сақланади, сўнгра 5-7 дақиқа паст оловда қайнатилади, совитилади, тиндирилади. Жигар, ўт пуфаги ва ўт йўллари, ошқозон-ичак тракти касалликларида, организм ориқлаганда, камқонликда кунига 2-3 маҳал овқатланишдан олдин 50 граммдан ичилади.
* Ўт пуфагида тош бўлса, узоқ вақт давомида лавлаги шарбати ичилади- тошлар аста-секин ва оғриқсиз эриб кетади.
* Ҳажмига кўра тенг қисмда лимон шарбати, қора турп шарбати ва зайтун мойи аралаштирилади. Ўт пуфаги-тош касаллигида шу аралашма 1-2 ой давомида эрталаб оч қоринга 1 ош қошиқдан ичилади.
* 4 та лимон шарбати 4 бўлак саримсоқ шираси билан аралаштирилади. Сариқ касаллигида овқатдан 2 соат кейин 1 чой қошиқдан ичилади. Музлаткичда сақланади.
ЮРТИМИЗНИНГ МЎЪЖИЗАКОР МАСКАНЛАРИЮРТИМИЗНИНГ МЎЪЖИЗАКОР МАСКАНЛАРИ
Манзура АТАҚУЛОВА,
Навоий давлат педагогика институти
ўқитувчиси
Бекмурод РУСТАМОВ,
Табиий фанлар факультетининг
1-курс талабаси

Юртимизнинг ҳавоси, табиати, тарихий обидалари, жумладан, тоғу тошлари, ўрмонлари, шаршаралари-ю ғорлари, қўриқхоналари ва бошқа қатор кўз кўрса ҳайратланадиган мўъжизали манзиллари кўп. Айни баҳор фаслида сиз мўъжиза кўриш учун узоқ юртларга саёҳатга боришингиз шарт эмас, у шундоққина ёнимизда, ўз юртимизда. Табиатнинг инъом этган бу мўъжизалари сизни ҳайратга солишига ҳеч шубҳа йўқ. Ички туризмни ривожлантириш йўлида олиб борилаётган ишларга баҳо бериш эса сайёҳларга боғлиқдир.
Мамлакатимизнинг табиий ландшафт шароитида ноёблиги жиҳатидан улкан дарахтлар ҳам учрайди. Жумладан, Фарғона вилояти Олтиариқ тумани, Пўлкан қишлоғида ёши 500 йилга яқин бўлган садақайрағоч яшнаб турибди. Мазкур дарахтнинг баландлиги 40 метр ва танасининг айланаси 6 метрдан иборат. Садақайрағочнинг кенг ва тармоқланган шохлари улкан соя ҳосил қилгани боис дарахт жойлашган ер маҳаллий аҳолининг севимли масканига айланган.
Иссиқ иқлимли Ўрта Осиё шароитида қуюқ сояли чинорларни парваришлаш қадимдан одат бўлган. Шу боис, мамлакатимизнинг турли бурчакларида ёши 5-10 асрга тенг чинорларни учратиш мумкин. Айниқса, Фарғона водийси, Самарқанд, Қашқадарё ва Сурхондарё вилоятлари ҳудудида кўп асрлик чинорлар кўплаб сақланиб қолган. Жумладан, мамлакатимизда мавжуд чинорлардан энг кексаси ва йириги (ёши 1200 йил ва айланаси тахминан 26-27 метр) Қашқадарё вилоятининг Китоб туманидаги Хўжа илм кони қишлоғидадир. Маҳобати ва ёши жиҳатдан иккинчи ўринда турадиган чинор эса ( ёши 1000 йил, айланасининг узунлиги 22 метр) Сурхондарё вилоятининг Бойсун туманидаги Сайроб қишлоғида ўсиб гуркирамоқда. Шунингдек, Наманган вилоятининг Косонсой туманидаги улкан чинорнинг ёши-700 ёш, Фарғона вилояти Олтиариқ туманидаги чинор 500 ёш, Ургут туманидаги Юқори Чорчинор қишлоғидаги чинорнинг ёши эса 600 йилдан ошади.
Яна бир мўъжиза. Нурота тоғларидаги Чашма муқаддас зиёратгоҳ сифатида нафақат республикамизда, балки чет ел сайёҳлари ўртасида ҳам яхши маълум. Нур чашмасидаги сувнинг ҳарорати бутун йил давомида +19,5 даражага тенг. Сув таркибидаги 15 дан ортиқ микроэлементлар, жумладан, олтин, кумуш, бром, ёд кабилар чашма сувига нодир шифобахш хусусият бахш этган. Тангачалари бўлмаган қорабалиқ (маҳаллий аҳоли тилида "шоҳбалиқ") ҳам чашма суви каби муқаддас саналади. Таъкидлаш жоизки, заҳарли қопчага эга бўлган мазкур балиқни истеъмол қилиш инсон ҳаёти учун жуда хавфли. Ҳар сонияда 400 литр сув чиқадиган мазкур чашма ноёб ерости сув ариқлари орқали Нурота шаҳрини сув билан таъминлайди. Ушбу ерости ариқлари коризлар деб аталади.
Диққатга сазовор масканлардан яна бири Сурхон воҳасида Мочай дарёси бўйида жойлашган "Шифобулоқ" масканидир. Унинг бундай номланиши сувининг таркибида олтингугурт кўп. Шу ерда яшовчи маҳаллий аҳоли бу водород сулфидли сувдан тери касалликлари ва бошқа хасталикларни даволашда фойдаланмоқда. Бойсун мўъжизаларидан яна бири бу—"Ёнарбулоқ". Бу булоқ баланд қоялар пастида, тош-шағаллар орасидан муздай сув қайнаб чиқиб туради. Агар унга гугурт чақсангиз лов этиб ёнади.
Бундай мўъжизалардан ҳайратланмасдан илож йўқ. Бу ердаги маҳаллий аҳоли қишда (йўловчилар, чўпонлар) булоқни ёқиб, исиниб, кейин яна оловни ўчириб қўярканлар. Агар сиз бу мўъжизага ишонмасангиз Бойсун томон ҳозироқ йўл олинг.
Бу юртимиздаги мўъжизаларнинг ҳаммаси эмас, сизга айримлари ҳақида маълумот бердик холос. Булар бизнинг жаннатмакон юртда яшашимиздан далолат беради. Бу она табиатнинг бизга берган инъоми, уни асраб-авайлашимиз лозим.
Долзарб мавзу
ТАБИАТГА МУНОСАБАТИМИЗНИ ЎЗГАРТИРИШИМИЗ ШАРТ! ТАБИАТГА МУНОСАБАТИМИЗНИ ЎЗГАРТИРИШИМИЗ ШАРТ!
Кейинги йилларда табиат, жамият ва инсон ўртасидаги мутаносибликнинг бузилиши ва демографик ҳолатни шиддат билан ўсиши ҳамда ривожланиб бориши натижасида унинг атроф муҳитга таъсири муаммолари янада кенгайиб бормоқда.
Айниқса чиқинди муаммоси бугунги кунда бутун дунё аҳлини ташвишга солаётганлиги ҳеч кимга сир эмас. Урбанизация жараёни жадаллашиб, аҳоли сони ўсаётган ва унинг эҳтиёжини қондириш учун миллионлаб турдаги товарлар ишлаб чиқарилаётган бир пайтда чиқиндиларни қайта ишлаш ва уларнинг утилизацияси энг катта экологик муаммолардан бирига айланди. Статистик маълумотларга кўра, дунё бўйича бир йилда 5 миллиард 754 миллион килограмм чиқинди ташланади, унинг фақат 30 фоизигина қайта ишланади. Қолгани аста-секин она сайёрамизни қоплаб бормоқда.
Президентимизнинг 2017 йил 21 апрелдаги “2017-2021 йилларда маиший чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш тизимини тубдан такомиллаштириш ва ривожлантириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги қарори мамлакатимизда мавжуд муаммоларни ҳал этиш, экология ва санитария муҳитини янада яхшилаш, аҳоли саломатлигини мустаҳкамлаш, маиший чиқиндиларни тўплаш ва ташиб кетишни тартибга солишга қаратилган. Ҳозирда чиқинди муаммосини бартараф этиш бўйича республикамизнинг барча ҳудудида аниқ чора-тадбирлар белгиланган.
Жорий йилнинг 2 февралида Давлатимиз раҳбари Ш. Мирзиёев ҳузурида Экология ва атроф- муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси раҳбарлари ҳисоботи юзасидан йиғилиш ўтказилиб, шу соҳа мутасаддилари олдига бир қатор вазифалар қўйилди.
Мажлис баёнида экологик хавфсизликни таъминлаш ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, маиший чиқиндиларни йиғиш, сақлаш, ташиш, утилизация қилиш, қайта ишлаш ва кўмиш соҳасида амалга оширилаётган ислоҳотлар ва амалий ишлар натижадорлигига эришишда давлат қўмитаси биринчи раҳбарлари жавобгар эканлиги қайд этилган.
Баённомада қайд этилишича визирлик ва тегишли вилоят ҳокимликлари билан биргаликда бир ой муддатда жойларда давлат-хусусий шерикчилик тамойили асосида “Тоза ҳудуд” давлат унитар корхоналари буюртмасига кўра соҳада тадбиркорлар иштирокини кенгайтириш режасини ишлаб чиқиб республиканинг 9 шаҳрида яъни (Бухоро, Гулистон, Жиззах, Навоий, Нукус, Термиз, Урганч, Қарши ва Ангрен) инновацион технологияларга асосланган қаттиқ маиший чиқиндиларни йиғиш, ташиш, утилизация қилиш, қайта ишлаш ва кўмиш кластерларини тўлиқ ишга тушириш ва ривожлантириш ва бу ҳудудларга қўшимча туманларни бириктириш зарурлиги қайд этилган. Чунки юқоридаги қарорда қаттиқ маиший чиқиндиларни ташиб кетишни ташкил этиш ва улардан фойдаланиш соҳасида хусусий тадбиркорлик фаолиятини янада ривожлантириш борасида ҳали ҳал этилмаган қатор муаммолар мавжудлиги алоҳида таъкидланган эди.
Шунингдек, баённомада Бош вазир ўринбосарларига, Экология атроф муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитаси, молия, иқтисодиёт вазирлиги ва давлат солиқ қўмитасига икки ой муддатда санитар тозалаш соҳасининг ижтимоий аҳамиятга эга эканлигини инобатга олиб, республикада маиший чиқиндиларни тўплаш ва олиб чиқиб кетиш бўйича хизматлар кўрсатишга ҳамда чиқиндиларни утилизация қилиш, қайта ишлашга ихтисослашган корхоналарни солиққа тортиш тизимини қайта қўриб чиқиш бўйича тегишли қарор лойиҳасини ишлаб чиқиш кўрсатмалари берилганлиги мазкур соҳани жадал ривожлантиришга хизмат қилиши аниқ.
Жорий йилнинг 1 ноябрига қадар халқаро тажриба асосида мамлакатдаги реал экология ҳолатни аниқ баҳолаган ҳолда Ўзбекистон Республикаси атроф-муҳитни муҳофаза қилиш концепциясини, республикада маиший чиқиндиларни бошқариш соҳасида устувор йўналишларни белгилаб берувчи маиший чиқиндиларни бошқариш миллий стратегиясини, БМТнинг “Биохилмахиллик тўғрисида”ги конвенцияси тадбирларидан келиб чиқиб, Ўзбекистонда биологик хилма-хилликни сақлаш миллий стратегияси ва уни амалга ошириш бўйича ҳаракатлар дастурларини қўмита тегишли вазирлик ва идоралар билан ишлаб чиқиши топширилган ҳамда икки ой муддатда соҳага оид барча норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни амалиёт ва хорижий тажрибадан келиб чиқиб, қайта кўриб чиқиш юзасидан Вазирлар Маҳкамасига таклифлар киритиши назарда тутилган.
Экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш давлат қўмитасига тегишли вазирликлар билан биргаликда шаҳарларда чиқинди йиғиш шохобчаларини тартибга солиш, қишлоқ аҳоли пунктларида санитар-тозалаш хизматларини ривожлантириш бўйича 5 йиллик дастур ишлаб чиқиш вазифаси қўйилди.Жисмоний ва юридик шахсларнинг масъулиятини ошириш мақсадида атроф-муҳитни муҳофаза қилиш, чиқиндилар билан боғлиқ ишларни амалга ошириш, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси объектларидан фойдаланиш билан боғлиқ қонун ҳужжатлари талабларининг бузилиши юзасидан жавобгарлик чораларини кучайтириш кўзда тутилмоқда.
Шунингдек, баённомада май ойигача хорижий давлатлар тажрибасини ўрганган ҳолда экологик назорат тизимини такомиллаштириш, ички экологик назорат ва экологик аудит тизимини кенг жорий қилиш, давлат экологик экспертизасини ташкил этишни қайта кўриб чиқиш билан қонун ҳужжатларига тегишли қўшимча ва ўзгартиришлар киритиш белгиланган.
Ҳақиқатан ҳам, аҳолининг экологик маданиятини, атроф муҳитга жиддий муносабатда бўлишини қатъий белгилаб берадиган нормаларнинг амалиётга киритилиши кўзланган мақсадга эришишни таъминлаши мумкин.
Масалан, Испанияда машина деразасидан ахлат улоқтирганлик учун 200 евро, сигарет қолдиғини йўлакка ташлаш 90 евро миқдорда жаримага асос бўлади. Германияда ахлоқсиз фуқаролар “чиқинди изқуварлари” томонидан ушланади. Кўчага ўрнатилган видеокамера орқали махсус қутига ташланмаган ахлат учун аҳолининг ана шундай қатламига 100 еврогача жарима солинади. Сигарет қолдиғи, музқаймоқ ёки конфет қоғози, салқин ичимлик шишасини ерга ташлаш 20 евро, сақич, қолдиқ овқат улоқтириш 35 еврони ташкил этса, эски мебель, электрон техникани ташлаганлик учун 150 дан 600 еврогача жарима тўлашга сабаб бўлади. Швецияда ерга ташланган қоғоз унинг эгасига 90 евро, Сингапурда эса 300 дан 1000 долларга тушади.
Бизда ҳам белгиланмаган жойга чиқинди ташлаганлик учун маълум миқдорда жарима белгиланган. Аммо бунга на аҳоли, на масъул ташкилотлар амал қилмаётганлиги қатор муаммоларни келтириб чиқармоқда.
Давлатимиз раҳбарининг қўшни Бухоро вилоятига февраль ойидаги ташрифи чоғида “ Аҳолитранс” масъулияти чекланган жамиятидаги атроф-муҳитни ободонлаштириш ва тозаликка риоя қилиш, маиший чиқиндиларни йиғиш, саралаш ва қайта ишлаш бўйича кенг кўламли ишлар амалга оширилганлигини алоҳида ибрат қилиб кўрсатганларига барчамиз гувоҳмиз.
Юртимизни обод ва тоза ҳудудга айлантиришни истасак, халқимизни соғ ва саломат кўриш истагида бўлсак, албатта ўзи кони зарар, қайта ишланса кони фойда бўлиши мумкин бўлган соҳага алоҳида эътибор қаратишимиз шарт!
Хулоса шуки, чиқиндилар билан курашиш ҳар биримизнинг вазифамизга айланмоғи лозим.
Алижон ЖАЛИЛОВ,
Навоий вилоят Экология ва атроф- муҳитни муҳофаза қилиш бошқармасининг инспекция бошлиғи, вилоят Кенгаши депутати
Шаффоф механизм
ДАВЛАТ ХИЗМАТЛАРИГА ИШОНЧ-
эртанги кунга, келажакка ишонч!
Бир вақтлар фуқароларимиз арзимаган икки энлик битта маълумотнома олиш учун ҳам турли идоралар эшигида соатлаб, кунлаб, ҳатто ойлаб сарсон-саргардон бўлганига кўпчилигимиз гувоҳмиз. Бугунги кунда халқнинг оғирини енгил қилиш, уларга барча соҳаларда намунали хизмат кўрсатиш мақсадида Фармон ва қарорлар, турли меъёрий ҳужжатлар қабул қилинмоқда.
2017 йил 1 февралдан Ягона марказларнинг туманлар (шаҳарлар) ҳокимликлари тузилмасидан Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги тасарруфига ўтказилиши мазкур соҳани ривожлантириш бўйича кейинги қадам бўлиб, вертикал бошқарувни шакллантириш, уларнинг самарали фаолиятини ташкил этиш имконини берди.
2017 йил 1 апрелдан бошлаб рўйхатга олиш тартиб-таомилларини 30 дақиқагача қисқартириш имконини берувчи тадбиркорлик субъектларини давлат рўйхатидан ўтказишнинг автоматлаштирилган тизими ишга туширилганлиги «Doing Business 2018» глобал рейтингидаги «Бизнесни рўйхатдан ўтказиш» кўрсаткичи бўйича Ўзбекистоннинг мавқеини 24-ўриндан 11-ўринга яхшилашга хизмат қилганлиги ҳам бу борадаги муваффақиятлардан бири саналади.
2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси ва Ўзбекистон Республикасида Маъмурий ислоҳотлар концепциясини амалга ошириш, шунингдек, давлат хизматлари кўрсатиш миллий тизимини тубдан ислоҳ қилишнинг энг муҳим йўналишларидан бири сифатида «Халқ давлат идораларига эмас, давлат идоралари халқимизга хизмат қилиши керак» деган улуғвор ғояни сўзсиз амалга оширишни назарда тутади.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 12 декабрдаги “Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги давлат хизматлари агентлиги фаолиятини ташкил этиш тўғрисида”ги ПҚ 3430-сон қарори худди ана шундай халқ манфаатларини кўзлаб, фуқароларнинг ортиқча оворагарчиликларини олдини олишга қаратилган яна бир муҳим қарор сифатида янгиланишлар нафасини олиб кирди, десак асло муболаға бўлмайди.
Президентимизнинг 2017 йил 12 декабрдаги «Аҳолига давлат хизматлари кўрсатишнинг миллий тизимини тубдан ислоҳ қилиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПФ-5278-сон Фармонини ижро этиш, шунингдек, Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Давлат хизматлари агентлиги ва унинг ҳудудий бўлинмалари фаолиятини самарали ташкил этиш мақсадида қабул қилинган мазкур қарор билан янги Агентликнинг марказий аппарати тузилмаси, туман ва шаҳар давлат марказлари намунавий тузилмаси тасдиқлангани барчага маълум.
Агентлик директори мақоми ва меҳнат ҳақи шарт-шароитларига кўра, Ўзбекистон Республикаси адлия вазири ўринбосарига, Агентлик ва унинг ҳудудий бошқармалари ходимлари тегишлича Адлия вазирлиги ва унинг ҳудудий бошқармалари ходимларига тенглаштирилганлиги бу албатта мазкур тузилмага катта ишонч ва юксак масъулият намунаси ҳисобланади.
Давлат хизматлари Агентлигининг асосий вазифаларидан бири, жисмоний ва юридик шахсларга давлат хизматлари кўрсатиш соҳасида ягона давлат сиёсатини амалга оширишдир.
Фармон билан 2018-2020 йилларда босқичма-босқич жорий этиладиган “ягона дарча” тамойили асосида жисмоний ва юридик шахсларга фақат Давлат хизматлари марказлари орқали 58 та давлат хизматлари кўрсатилиши белгиланди. Мазкур рўйхатга кўра, 2018 йил 1 апрелга қадар:
- якка тартибда уй-жой қуришга (реконструкция қилишга) рухсат бериш.
- қурилиши тугалланган (реконструкция қилинган) объектни фойдаланишга қабул қилиш.
- болаларни давлат мактабгача таълим муассасаларига қабул қилиш бўйича ариза бериш ва бошқалар.
Хусусан, 2018 йил 1 сентябрга қадар эса:- туғилганликни қайд этиш;- ФХДЁ ва нотариат органлари томонидан архив ҳужжатларини бериш;- Судланганлик ҳақида маълумотнома бериш; - Жисмоний шахс — солиқ тўловчининг солиқ ва бошқа қарзи йўқлиги (борлиги) ҳақида маълумотнома бериш ва ҳоказолар.
Шунингдек, 2019 йил 1 январга қадар эса,
- турган жойи бўйича прописка қилиш, пропискадан чиқариш, ҳисобга олишга ариза бериш ва бошқалар.
Бугунги кунда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2015 йил 28 сентябрдаги ПҚ-2412-сон ва 2017 йил 1 февралдаги ПҚ-2750-сон қарорларига асосан Давлат хизматлари марказлари орқали тадбиркорлик субъектларига 37 турдаги давлат хизматлари кўрсатиб келинмоқда.
Шу ўринда таъкидлаш жоизки, жорий йилнинг январь ойида марказлар томонидан 919 та тадбиркорлик субъектлари давлат рўйхатидан ўтказилди. Шундан 43 таси сайёр (яъни бозорлар, савдо комплекслари ҳамда маҳаллаларда) рўйхатдан ўтказилди.
Шу билан бирга январь ойида 739 та тадбиркорлик субъектларига давлат хизматлари кўрсатилиб, уларнинг мурожаатлари ҳал этилди.
Шунингдек, Агентликка давлат хизматлари кўрсатувчи давлат органлари ва бошқа ташкилотлар фаолиятини қонун ҳужжатлари ва маъмурий регламентлар талабларига риоя этилиши нуқтаи назаридан текшириш;
давлат хизматлари кўрсатувчи давлат органлари ва бошқа ташкилотлар раҳбарларига аниқланган қонунбузилишлар, уларга имкон берувчи сабаблар ва шарт-шароитларни бартараф этиш ҳақида кўриб чиқилиши мажбурий бўлган тақдимномалар киритиш;
давлат хизматлари кўрсатиш соҳасидаги қонун ҳужжатлари бузилишига йўл қўймаслик ҳақида мансабдор шахсларни ёзма равишда огоҳлантириш;
давлат хизматлари кўрсатиш соҳасидаги қонун ҳужжатларини бузганлик учун давлат органлари ва бошқа ташкилотлар мансабдор шахсларига нисбатан маъмурий жазо кўллаш;
Марказлар орқали уларнинг бинолари ва туташ ҳудудларида реклама фаолиятини, шунингдек, юридик шахс мақомига эга бўлмаган ҳолда тадбиркорлик субъектларининг муҳр ва штампларини тайёрлаш фаолиятини амалга ошириш ҳуқуқлари ҳам берилди.
Шу ўринда оддийгина мисолни келтириш мумкин. Масалан, вилоятимиз марказидан салкам 400 километр олисда жойлашган Қизилқум ҳудудидаги Зарафшон шаҳри, Учқудуқ ёки Томди туманларидан никоҳдан ўтувчи ёшларга никоҳда турмаганлиги тўғрисидаги маълумотнома вилоят адлия бошқармаси ҳузуридаги архив томонидан берилади. Архивга ариза билан мурожаат қилиш ва маълумотномани олиш учун шунча узоқ йўл босиб икки марта вилоят маркази -Навоий шаҳрига келиб- кетиш айтишга осон. Бундан кейин ана шундай оворагарчиликларга барҳам берилиши ҳам халқимизнинг кўнглидаги гап.

Буларнинг барчаси фуқароларга ягона ва ишончли давлат хизматлари кўрсатишга, энг асосийси халқнинг рози бўлиб яшашига асос бўлиши табиий.
Баҳодир ТОШЕВ,
Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги Давлат хизматлари агентлиги
Навоий вилояти бошқармаси бошлиғи
НАВОИЙДА САЙЁР ХИЗМАТЛАРНИНГ
СОНИ ва СИФАТИ ОШАДИ
Бугун Ўзбекистондаги ўзгаришлар, янгиланишлар, ривожланишлар суратини йиллар, ойлар, кунлар билан эмас, ҳатто соатлар билан белгилаш мумкин. Муҳтарам Президентимиз Шавкат Мирзиёевнинг Олий Мажлисга Мурожаатномасида “...Чунки халқимиз эртага эмас, узоқ келажакда эмас, айнан бугун ўз ҳаётида ижобий ўзгаришларни кўришни истайди. Бизнинг меҳнаткаш, оқкўнгил, бағрикенг халқимиз бунга тўла ҳақлидир” дея таъкидлашлари бежиз эмас эди.
Халқ манфаатини кўзлаб қилинаётган барча сайъи ҳаракатлар замирида Ўзбекистоннинг ёруғ келажаги мужассам. Буни барча соҳалар қатори инсон ҳуқуқ ва манфаатлари ҳимояси, хизматлар кўрсатишдаги афзалликлар мисолида ҳам яққол кўриш мумкин.
Маълумки, Навоий вилоятининг умумий майдони 110,99 минг кв.кмни ташкил этиб, ҳудуди катталиги жиҳатидан Республикамизда Қорақалпоғистондан кейинги ўринда туради. Вилоятнинг Қизилқум кенгликларида жойлашган айрим ҳудудлари қўшни Қозоғистон давлати билан чегарадош бўлиб, олис овулларнинг вилоят марказидан узоқлиги 400 ҳатто 500 километрга чўзилишини инобатга оладиган бўлсак, Президентимиз томонидан аҳоли учун яратилаётган қулайлик ва берилаётган имтиёзларнинг нечоғлик қимматли эканлигини ҳис этиш қийин эмас.

Яқин-яқин вақтларгача фуқароларимиз арзимаган икки энлик битта маълумотнома олиш учун ҳам турли идоралар эшигида соатлаб, кунлаб, ҳатто ойлаб сарсон-саргардон бўлганига кўпчилигимиз гувоҳмиз. Бугунги кунда одамларниг оғирини енгил қилиш, уларга барча соҳаларда намунали хизмат кўрсатиш, халқнинг дарду ташвиши билан яшаш энг олий саодат деган инсонпарварлик ғоясини ўзига сингдирган ҳаётбахш ҳужжатлар қабул қилиниб, ҳаётга татбиқ этилмоқда.
2017 — 2021 йилларда Ўзбекистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича Ҳаракатлар стратегияси Ўзбекистон Республикасида Маъмурий ислоҳотлар концепциясини амалга ошириш, шунингдек, давлат хизматлари кўрсатиш миллий тизимини тубдан ислоҳ қилишнинг энг муҳим йўналишларидан бири сифатида «Халқ давлат идораларига эмас, давлат идоралари халқимизга хизмат қилиши керак» деган улуғвор ғояни сўзсиз амалга оширишни назарда тутади.

Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2017 йил 12 декабрдаги «Аҳолига давлат хизматлари кўрсатишнинг миллий тизимини тубдан ислоҳ қилиш чора-тадбирлари тўғрисида»ги ПФ-5278-сон Фармоии ҳамда худди шу куни Давлатимиз раҳбари томонидан қабул қилинган “Ўзбекистон Республикаси Адлия вазирлиги ҳузуридаги давлат хизматлари агентлиги фаолиятини ташкил этиш тўғрисида”ги ПҚ 3430-сон қарори ана шундай халқ манфаатларини кўзлаб, фуқароларнинг ортиқча оворагарчиликларини олдини олишга қаратилган муҳим ҳужжат сифатида одамлар ҳаётига янгиланишлар нафасини олиб кирди, десак асло муболаға бўлмайди.
Мазкур фармон ва қарорниг ижросини таъминлаш борасида Навоий вилоятида ҳам кенг кўламли ишлар амалга оширилмоқда. Вилоят адлия бошқармаси ҳамда Давлат хизматлари кўрсатиш агентлигининг вилоят бошқармаси ходимларининг ўзаро ҳамкорликдаги фаолияти натижасида вилоятнинг марказдан олисда жойлашган ҳудудлари учун учрашувлар, кенг тушунтириш ишлари, энг муҳими сайёр хизматлар кўрсатилмоқда.
Бу борадаги хизматлар самарадорлигини янада ошириш мақсадида вилоятдаги мавжуд 10 та шаҳар ва туманлардаги давлат хизматлари марказларига 10 та “Дамас” автомобили топширилди.
Навоий шаҳридаги “Ёшлар” марказида ташкил этилган автомобилларни тантанали топшириш маросимида Ўзбекистон Республикаси Адлия вазири Р. Давлетов, Навоий вилояти ҳокими Қ. Турсуновлар иштирок этиб, ҳукуматимиз томонидан тақдим этилган ушбу автомашиналар давлат хизматларини тубдан яхшилашга ҳамда нафақат давлат хизматлари агентлиги ходимларининг , балки навоийнинг энг олис ҳудудларида яшаётган халқнинг оғирини енгил, узоғини яқин қилиши шубҳасиз эканлигини алоҳида таъкидладилар.
Адлия вазири Р . Давлетовнинг таъкидлашича, ислоҳотларнинг янги босқичи, бугунги жараён ва янги механизмлар халқимизнинг фаровон ҳаётини таъминлашга, уларнинг давлатдан рози бўлиб яшашига хизмат қилади ва ФУҚАРОЛАР ЭМАС, ҲУЖЖАТЛАР ҲАРАКАТЛАНИШИГА тўла асос бўлади.
Маруса ҲОСИЛОВА