ДАРДНИ  ОШКОР  ҚИЛИНГ,  ЯШИРМАНГ!...Саломат бўлинг!
ДАРДНИ ОШКОР ҚИЛИНГ, ЯШИРМАНГ!...
Халқимизда “Касални яширсанг, иситмаси ошкор қилади” деган жуда ажойиб нақл бор. Лекин шунга қарамай аксариат ҳолларда иситмаси ошкор қилиб, дард суяк -суягимиздан ўтиб кетгунича ҳам овозимизни чиқармаймиз. Айниқса, жамиятдаги ўрнимиз, мавқеимизга, обрўимизга путур етказадиган “нозикроқ” дард бўлса, ўлсак ҳам, асло ошкор қила кўрмаймиз. Чунки унинг ҳаётимиз ва тақдиримизга асорати дарднинг касофатидан кўра ёмонроқ, деб ўйлаймиз. Ваҳоланки, касалликнинг олдини олиш, уни даволаш мумкинлигини жуда яхши биламиз. Онгимизга ўрнашиб олган бу иллатдан қутула олмаганимиз учун қуйидаги сингари фожиаларга дуч келаётганимизни яширишга ҳожат йўқ, албатта.
Биринчи воқеа: Нигорахон жуда чиройли ва одобли қиз бўлиб вояга етди. Маҳалла- кўйда ҳамманинг хаваси келадиган бу қиз ҳар- ҳар замонда номаълум хасталик туфайли ҳолсизланиб қоларди. Мактабда касалликларга қарши эмланганда ўзини ёмон ҳис этар, ҳатто кўрпа-тўшак қилиб ётиб қоларди. Нимжон ва нозиклиги учун шундай бўлса керак, деб онаси ҳам анча вақт бу ҳақда жиддийроқ ўйламади. Йўтал, ҳолсизлик қизнинг тинкасини қуритди. Шифокорга мурожаат қилишдан бошқа чора қолмаган эди. Шифокор аёлнинг тахминларидан онанинг юраги шувиллаб кетди. Наҳотки бу қизим ҳам шу дардга чалинган бўлса... Чунки катта қизи анча йиллардан буён шу оғир касалликдан азоб чекарди. Бир ҳовлида, бир хонада, бир тўшакдан, битта гигиена воситаларидан фойдаланиб келган опа-сингилларнинг соғлигидан сира хавотирланмаган Она қизини тиббий кўрикдан ўтишга олиб борар экан, йўл бўйи ўзи билан ўзи олишиб борди: агар бу юқумли хасталик тасдиқланса, уни албатта ҳаммадан яширади, ахир қизининг келажаги, бахти учун шундай қилади. Ахир катта қизи шу дард туфайли бахтсиз бўлди-ку.
Шифокор қабули... Иккиланишга ҳожат йўқ. Нигорахоннинг танасига хасталик анча йиллар олдин ўрнашиб олганлиги маълум бўлди. Она яна бир қалқиб тушди. Одамлар билмасин, деб қизини шифохонага ётқизишдан бош тортди. Уйда даволанишга ваъда берди. Қизимга ўзим ётиғи билан тушунтираман, деб шифокорни ишонтирди. Орадан йиллар ўтди... Уйдаги муолажа унча кор қилмади. Қайтанга хасталик танага чуқурроқ ўрнашиб олди, дори-дармонларни врач тавсиясига кўра ичишни канда қилгани учун уларнинг ҳам таъсири ўзига яраша бўлиб қолди. Хасталик гоҳ ошкор, гоҳ яширин ҳамла қилаверди.
Орадан анча вақт ўтди. Эшикдан совчилар кела бошлашди. Яқиндагилар қизни кўриб, эҳтиёткорроқ бўлишди, қайтиб эшик қоқишмади, узоқдагилар эса ёшлигида сал жигари оғриган эди, шунга рангпар кўринади, деган тушунтиришдан кейин хавотирни унутишди... Хуллас, узоқ қариндошиникига меҳмонга борганда қизни кўриб ёқтириб қолган йигит совчи жўнатди. Онанинг орзуси ушаладиган бўлди. Кўп ўйланиб ўтирмасдан тўй тараддудига тушишди. Саксонинчи йиллар эмасми, тўйдан олдин тиббий кўрик деган нарсалар ҳеч кимнинг тушига ҳам кирмасди. Тўй ҳам ўтди. Она ҳаммаси тинчгина ўтганидан мамнун. Кунлар, ойлар ўтди. Қизининг ҳомиладорлигини эшитиб, яна бир карра қувонди. Аммо бу қувонч узоққа бормади. Фарзанд туғилгач, қизининг аҳволи бирдан ёмонлашди. Барча бу ҳолдан ҳайрон. Фақат она жим... Қизни кўришга келган қишлоқ шифокори унинг йўталига қараб, ҳушёр тортди. Қизнинг кўзларида чексиз илтижо бор эди. “Хасталигимни уйдагилар билмасин”, деган сассиз нидо ҳар қандай юракни тешиб ўтарди. Шамоллашнинг асорати, ўтиб кетади, дея ёлғон далда билан кетган шифокорнинг виждони қийналди, аммо ...
Касални узоқ яшириб бўлмади. Йўталганда хотинига рўмолча тутган йигитнинг ранги докадек оқариб кетди... Қон! У ўзини йўқотиб қўйди. Шифокорлар бу гал ёлғон гапиришга ботинолмади. Ҳамма нарса ошкор бўлди.
Кутилмаган зарба йигитнинг кутилмаган қарор қабул қилишига сабаб бўлди. Ажралиш... Миттигина чақалоқ билан ажралиб кетган бемор кўп ўтмай, она уйида бу ёруғ оламни тарк этди. Унинг ёш умри хазон бўлишига онанинг худбин орзулари, шифокорларнинг эътиборсизлиги, йигитнинг шафқатсизлиги, ўзининг иродасизлиги, жамиятнинг бепарволиги-ю, атрофдагиларнинг бағри торлиги сабаб бўлди. Силнинг давоси борлигини тан олмаслик ана шу фожиага олиб келди.
Иккинчи воқеа: Дилноза бувиси раҳматлик оғир хасталик туфайли ёш оламдан ўтганини ота-онасидан кўп бор эшитган. Қўшни хола тенгдоши Нодира билан ўйнаб қолса, дарров неварасини уйга чақириб қолишининг сабабини ҳеч тушунолмасди. Анча улғайиб, бугун Нодиранинг бувиси айтган гаплар қулоғига чалингач, кўп нарсани англагандек бўлди, ўзини йиғидан зўрға тўхтатиб қолди. “Неча марта айтдим сенга бу қиз билан ўйнама деб, ахир унинг бувиси юқумли хасталик сабабли ёш ўтиб кетган, у ҳам балки касалдир, сенга ҳам юқиб қолса, нима қиламиз...” дея неварасини койиётган холанинг сўзлари уни ҳеч кимга айтмай, шифокор кўригига боришга ундади. Дилноза кўрикдан ўтиб, соппа-соғ эканлигига ишонч ҳосил қилгач, бўлган воқеани онасига айтиб берди. Онасига бу ҳақда қўшни холага гапириб ўтирманг, дея таъкидлаб ҳам қўйди.
Орадан йиллар ўтди. Қизлар бўйга етди. Дилнозани сўраб келган совчилар остона ҳатламай кўчадан қайтиб кетадиган бўлишди. Кунлардан бир кун олийгоҳда бирга ўқийдиган йигит совчи юборадиган бўлди. Аммо совчилар эшикка яқинлашмай маҳалладан қайтиб кетишди, эртаси куни институт ҳовлисида қизни кутиб турган ошиқ йигит ҳам “нега касалингиз борлигини мендан яширдингиз, сиздан буни кутмагандим...” деб Дилнозадан хафа бўлди... Дилноза эса ундан қаттиқ ранжиди, аммо йигитга ҳеч нарса демади... Иккиси ҳам ортга қарамади...
Орадан бир йил ўтди. Йигит совчилар топган қизга уйланмоқчи бўлди. Тиббий кўрик вақтида қизнинг тузалмас касали борлиги аён бўлди. Тўй тўхтатилди. Йигит доғда қолди. Бу тақдирнинг унга қайтарган дунёси эди..
Ҳа, яхшилар, ҳаммамиз инсонмиз. Иссиқ жоннинг иситмаси бўлади. Боз устига дард сўраб келмайди. Аммо ҳар қандай дарднинг ҳам давоси борлиги аён. Шундай экан, дардни яширмайлик, ошкор қилайлик, унинг давосини топайлик. Беморларга меҳрлироқ бўлайлик, улардан ўзимизни олиб қочмайлик. Соғлом турмуш тарзи, аҳолининг тиббий ва санитария маданияти ҳамда тиббий саводхонлигини ошириш борасидаги тарғибот ва ташвиқотларимизни кучайтирайлик. Ана шундагина соғлом ҳаёт ва соғлом тафаккурга эга бўламиз.
Маруса ҲОСИЛОВА, журналист
ДАРД  БИЛАН ЁНМА-ЁН ЮРГАН ДАВОЛАР 		АСАБНИ  АСРАНГ... ДЎСТЛАР!Саломатлик кутубхонасидан
ДАРД БИЛАН ЁНМА-ЁН ЮРГАН ДАВОЛАР
АСАБНИ АСРАНГ... ДЎСТЛАР!
*Асаб бузилганда ва уйқусизликда 1 стакан қайнатилган сувга 1 чой қошиқ асал билан яримта лимон шираси қўшиб дамлама тайёрланади. Кунига 3 маҳал овқатланишдан 30 дақиқа олдин учдан бир стакан ичилади.
* Асаб бузилишларида ва хафақонликда олма ейиш ва ҳидлаш жуда фойдали. Олма мияга тетиклаштирувчи таъсир кўрсатиб, фаоллигини оширади.
* Пиёзни тенг иккига бўлиб, бурунга яқин олиб келинган ҳолда тез-тез ҳидлаб турилса, асаб хуружини тўхтатади.
* Бундан ташқари, майиз ҳам юқори калорияли ва тўйимли озиқ маҳсулот бўлиб, асаб тизимига, асаби бузуқ ва ўта таъсирчан одамларга ижобий таъсир кўрсатади, жаҳлдан туширади, юрак, ўпка ва жигарни мустаҳкамлайди.

ЖИГАР ВА ЎТ ПУФАГИ КАСАЛЛИКЛАРИ
* 1 л узум мусалласига 100 г уруғсиз наъматак толқони солинади, бир ой қоронғи ва салқин жойда сақланади, сўнгра 5-7 дақиқа паст оловда қайнатилади, совитилади, тиндирилади. Жигар, ўт пуфаги ва ўт йўллари, ошқозон-ичак тракти касалликларида, организм ориқлаганда, камқонликда кунига 2-3 маҳал овқатланишдан олдин 50 граммдан ичилади.
* Ўт пуфагида тош бўлса, узоқ вақт давомида лавлаги шарбати ичилади- тошлар аста-секин ва оғриқсиз эриб кетади.
* Ҳажмига кўра тенг қисмда лимон шарбати, қора турп шарбати ва зайтун мойи аралаштирилади. Ўт пуфаги-тош касаллигида шу аралашма 1-2 ой давомида эрталаб оч қоринга 1 ош қошиқдан ичилади.
* 4 та лимон шарбати 4 бўлак саримсоқ шираси билан аралаштирилади. Сариқ касаллигида овқатдан 2 соат кейин 1 чой қошиқдан ичилади. Музлаткичда сақланади.
Шифокор маслаҳати
СОҒЛИГИНГИЗГА БЕПАРВО БЎЛМАНГ...Шифокор маслаҳати  		      СОҒЛИГИНГИЗГА   БЕПАРВО  БЎЛМАНГ...
Кейинги йилларда иқлим ўзгариши, экологиянинг бузилиши инсон саломатлигига салбий таъсир кўрсатмоқда. Кўп учрайдиган хасталиклар қаторига қон босими ошишини қўшиш мумкин. Қон босими ҳаммада ҳар хил бўлади. Ким учундир 100/60 қон босими ўртача ҳисобланса, бошқалар учун эса бу жуда паст саналади. Бутунжаҳон Соғлиқни Сақлаш Ташкилотининг нормаларига кўра, 120/80 дан 160/95 гача бўлган қон босими нормал ҳисобланади. Қон босими 140/90-160/95 чегарасида бўлса, бундай кишиларда гипертоник касалликка чалиниш хавфи юқори ҳисобланади.
Қон босими ошган беморларда бош оғриб, айланиши кузатилади. Оғриқ асосан энса соҳасида бўлади, баъзи ҳолларда кўзлар қизариши ҳам мумкин. Беморнинг кўнгли айниб, қон босими жуда кўтарилиб кетганда қайт қилади, юрак соҳасида оғриқ сезади. Юрак тез уриши, қизиб кетиш, нафас етишмаслигини ҳам кузатиш мумкин.
Асосан ёш ўтиши билан ортиқча вазнга эга бўлган, спиртли ичимликлар ичувчиларда, чекувчиларда, шунингдек, тузламаларни кўп истеъмол қиладиган ва камҳаракатли кишиларда қон босими ошиш хавфи юқори.
Шунинг учун ҳар беш кишининг биттасида гипертония, яъни қон босими ошиши кузатилади. Кўпчилик қон босимини вақтинча туширсам бўлди, даволаниш шарт эмас, деб ўйлайди. Аммо бу хасталик билан ҳазиллашиб бўлмайди. Юқори қон босими билан йиллаб яшаш мумкин, аммо унинг ошиши оқибатида кичик артериялар шикастланиб, касаллик мия инсульти, миокард инфаркти, юрак ва буйрак фаолияти етишмовчилиги, кўз пардаси кўчиши ва ҳатто кўз кўрмаслигига ҳам олиб келиши мумкин. Гипертонияни тамоман даволаб бўлмагани сабабли уни доимий равишда муолажа қилиб юриш зарур.
Қон босими жисмоний хусусиятлардан келиб чиққан ҳолда ўзгариб туради. Жисмоний меҳнат, ҳаётий ташвишлар пайтида у кўтарилса, уйқу ва дам олиш чоғида аксинча, тушади. Шунинг учун ҳам қон босимини ўлчаб туриш шарт.
Ортиқча вазн ҳам қон босими ошишига олиб келади. Қон босимингиз юқори бўлса, туз истеъмолини камайтиринг. Турли тузлама ва дудланган маҳсулотларни эса умуман истеъмол қилмаган маъқул. Туз танада суюқлик йиғилиб қолишига ва танада шиш пайдо бўлишига олиб келади. Юракни мустаҳкамловчи магний ва калийга бой маҳсулотлар яъни қуритилган мевалар, гречка, дуккакли ўсимликлардан истеъмол қилинг. Шунингдек, турли ҳайвонот ёғлари истеъмолини камайтириб, улар ўрнига ўсимлик ёғларидан фойдаланинг. Айниқса, зиғир ёғининг фойдаси катта.
Энг муҳими, жисмонан фаоллик жуда фойдали.
Унутманг, кўп асабийлашадиган одамларда қон босими ошиши кўп кузатилади. Саломатлигингизни асранг. Ўзингизни кўп толиқтирманг ва асабларингизни асранг.
Қон босимингиз кўтарилганда, энг аввало шифокор тавсия қилган дорини ичинг ва ярим соат мобайнида ўрнингиздан турманг.
Гипотензив дорилар узоқ муддатга узлуксиз қабул қилиш учун буюрилади. Шу сабабли дорини қабул қилишни ўзбошимчалик билан тўхтатманг. Кийик ўти, аччиқ кўк чой дамлаб ичинг.
Қон босимингизни ўлчаб туринг. Агар у икки соат мобайнида тушмаса, зудлик билан «Тез ёрдам» чақиришни унутманг
.
Мажид НАЖИМОВ,
Вилоят Аҳоли репродуктив саломатлик маркази директори
ГЎЗАЛ БЎЛИШНИ ИСТАЙСИЗМИ?..
унда ушбу маслаҳатлар СИЗ учун! ГЎЗАЛ  БЎЛИШНИ  ИСТАЙСИЗМИ?..
Файласуфлардан бири дунёда хунук аёлнинг ўзи йўқ, фақат гўзал бўлишни билмайдиганлар бор, деган экан. Ҳақиқатан ҳам шундай. Гўзаллик деганда кўпчилик чиройли кийинишни кўз олдига келтиради. Аммо гўзал бўлиш учун пардоз-андоз ва чиройли кўйлакнинг ўзи камлик қилади. Жозибадорлик ва гўзалликнинг бошқа бир қанча қоидалари бор.
Тўғри овқатланишда ҳам гўзалликнинг сири бор. Маълумотларга қараганда бодом хотирани мустахкамлайди. Ҳар куни ухлашдан аввал 1 стакан сутга озгина бодом ёғини қўшиб ичсангиз, тез орада хотирангиз олдингига нисбатан анча яхшиланганини сезасиз. Қолаверса, бодом ёғини уй шароитида ҳам тайёрласа бўлади. Бунинг учун бодомни пўстлоғидан тозалаб, майдаланг ва устига шакар қўшилган сув солинг.
Ортиқча вазн соғлиқ учун жуда хавфли. Озишнинг энг самарали усули эса камроқ овқат тановул қилиб, кўпроқ ҳаракатда бўлишдир. Шунинг учун пиёда юришдан эринманг ва кечки овқатга мевалар билан чеклансангиз яхши бўлади.
Шакар аёл организми учун энг керакли маҳсулот ҳисобланади. Аммо ундан ҳаддан зиёд фойдаланиш ҳар хил муаммоларни келтириб чиқаради. Организмни керакли шакар миқдори билан озиқлантириш учун кўпроқ мевалар тановул қилинг. Масалан, лимон таркибида қулупнайга нисбатан кўпроқ шакар мавжуд.
Атиргул фақат гўзаллик эмас, балки саломатлик тимсоли ҳамдир. Ўрта арсларда Европа аҳолиси атиргул дамламаси ёрдамида шамоллаш, тиш оғриғи ва оғиз бўшлиғи билан боғлиқ бўлган касалликларни даволашган. Бугун дорихона ва айрим дўкон расталарида атиргул ёғини учратиш мумкин. Мутахассисларнинг таъкидлашича, бу ёғ хотирани мустаҳкамлаб, турли яллиғланиш ва вирусли касалликларга қарши курашади.
Кўпчилик макаронлар семиртиради деб ўйлайди. Аслида ундай эмас. Чунки 100 грамм макарон таркибида атиги 13% оқсил бор, қолаверса унинг таркибидаги крахмал моддаси тез ҳазм бўлади. Демак, макаронлар семиришга эмас, озишга ёрдам беради.
Шунингдек, ранглар ҳам кайфиятга ўз таъсирини кўрсатади. Масалан, қизил рангдаги мева-сабзавотлар кайфиятни кўтаради. Тўқ сариқ рангдагилар қувноқликни оширади. Сариқ ранглилар дангасаликни енгади. Тўқ кўк рангдагилар тушкунликни енгишга ёрдам бераркан.
Рухшуносларнинг таъкидлашича, 30 ёш аёллар учун энг хавфли ёш бўлиб, айнан мана шу ёшда аёлларда руҳий тушкунликка тушиш хавфи ортади. Бунинг сабаби кимдир ёш оила қуриб, бола-чақа ташвишида шу ёшга келиб қўлидан хеч қандай иш келмаслигини ва тўлиқ эрига қарам бўлиб қолганини англаб хафа бўлса, яна кимдир каръера билан бўлиб, шу вақтгача оила қурмаганидан ташвишда. Хуллас, 30 ёш қўрқувини енгиш учун аёлларга ҳаётга бошқача назар билан қараб, ҳали ҳаммаси олдинда эканлигига ишонч ҳосил қилиш тавсия этилади.
Ўзгалар сизга яхши баҳо беришини истасангиз, аввал ўзингизга бўлган ҳурматни оширинг. Бунинг учун «Мен ўзимни яхши кўраман!», «Мен бу ишга лойиқман!» ва «Бу вазифаларни аъло даражада бажара оламан», дея такрорланг. Оппоқ қоғозга ана шу сўзларни такрор-такрор ёзишдан эринманг. Бир қарашда оддий бўлиб кўринган бу сўзлар қисқа муддатда руҳий аҳволингизни яхшилаб, ўзингизга бўлган ишончни кучайтиради.
Яна бир муҳим маслаҳат. Гўзаллик қурбонликни талаб қилади. Фақат ҳомиладорлик чоғида эмас. Шифокорлар фарзанд кутаётган аёлларга баланд пошнали пойабзалларни четга суриб қўйишни тавсия этишади. Агар бу қоидага амал қилсангиз, келажакда радикулит ва невралгия хасталикларидан ўзингизни асраган бўласиз.
«Ғалаба қозонишни истасангиз, доим табассум қилинг» дейди мутахассислар. Бу гапда жон бор. Ишда ва шахсий ҳаётда омадга эришмоқчимисиз, унда табассум ҳақида унутманг.
Аёлнинг энг яхши қуроли бу – самимийлик. Ҳар қандай вазиятда ҳам самимийликни йўқотманг. Айниқса бугунги кунда бу жуда зарур.

Муаззам БОЗОРОВА,
Ҳабиба ҲАСАНОВА,
Вилоят Аҳоли репродуктив саломатлик маркази шифокорлари
Реклама ўрнида

МЕН СИЗДАН ШИФО ТОПДИМ... МЕН  СИЗДАН  ШИФО  ТОПДИМ...

Ҳаёт фақат қувонч ва шодликлардан иборат эмас, унинг дарду андуҳлари, ғаму ташвишлари ҳам бисёрлигини киши ёши улғайган сари теранроқ англайди экан. Тақдирнинг кутилмаган оғир синовлари баъзан бизни эсанкиратиб қўяди. Вужудимизни хасталик эгаллаб олганда, довдираб қоламиз. Чунки сўрамай келган дарднинг заҳри ёмон бўлади. Боз устига, кўпинча унинг келиши осону кетиши қийин кечади. Хасталик авжига чиққанида иродаси мустаҳкам одам ҳам тушкунликка тушиб, ожиз бандага айланиб қолиши табиий. Айниқса, шифокорлар “Бу ёғи энди ёлғиз Яратгандан...“ дея ночор хўрсинишганида кенг дунё кўзимизга тор кўриниб кетади, ўксик кўнглимизни ҳатто асқар тоғлар ҳам кўтаролмайди. Гоҳо қанийди мўъжиза рўй берсаю, жондан азиз яқинларимиз оғир дарддан фориғ бўлиб қолса, деб орзу қиламиз.
“Соғлигинг қадрини бил хаста бўлмасдан бурун...” дейди машоййихлар. Аммо, начора, иссиқ жоннинг иситмаси бўлар экан. Қадим Шарқда беморларни асрлар оша табиблар даволаб келишган. Улар ишлатган малҳамларнинг 70-80 фоизи шифобахш ўсимликлардан олинганлиги ҳам бизга тарихдан маълум.
Хитой, Япония, Вьетнам, Корея, Лаос, Малайзия каби мамлакатларда халқ табобатига давлат мақоми берилган. Масалан, Хитойда тиббий хизматнинг 40 фоизи табиблар томонидан кўрсатилади. Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг Халқаро соғлиқни сақлаш ташкилоти (ВОЗ) ўтган асрнинг охирги йилларида халқ табобатини чуқур ўрганиш ва бу соҳадаги тадқиқотларни янада кенгайтириш бўйича бир нечnа қарор қабул қилган. Бинобарин, халқ табобати беш минг йилдан буён аҳоли саломатлигини яхшилашга хизмат қилиб келмоқда.
Соғлигим анча ёмонлашиб, дори-дармонлардан сўнг ўзгаришлар унча сезилмагандан сўнг, Тошкент шаҳрида дардларга дармон бўлаётган табиб ҳақида эшитиб қолдим ва у кишидан муолажа ола бошладим. Дастлабки сеансларданоқ соғлигимдаги ижобий ўзгаришлар сезила бошлади. Бунинг учун менга шифо берган Отабек Мирюнусовдан беҳад миннатдорман.
Бу табибнинг ноёб истеъдоди шарофати билан қайта оёққа турган юзлаб беморларни ўз кўзим билан кўрдим.
Ҳар гал табиб муолажаларига борганимда мўъжизаларга гувоҳ бўламан. Отабек Мирюнусов юрак, юрак-қон томир, асаб, жигар, ошқозон-ичак, ўт пуфаги, талоқ касалликларини, буйрак шамоллашларини, буйрак ва тухумдон кисталарини, умуртқа чурраси, бел ва оёқ оғриғини, бўғим, турли даражадаги бўқоқ, инсультдан кейинги тикланиш даври хасталикларини, бўйин ва елкада туз йиғилиши билан боғлиқ асоратларни муваффақиятли даволаётганлиги сабабли оёқда юраётган, кўзи кўраётган беморларни, уларнинг яқинларини миннатдор кўриб қувонаман.
Наманган вилоятининг Норинидан келган Умиджон вақтида чала туғилган, кеч юрган, эмлаганда шифокорларнинг эътиборсизлиги туфайли умуман юролмайдиган бўлиб қолган экан. Табибнинг муолажасидан кейин 13 йилда юрганлигига гувоҳ бўлдим. Гулистонлик Дадахон исмли йигит ҳам О. Мирюнусовнинг муолажалари шарофати билан оқсаб юришдан батамом қутулганини қувонч билан баён қилиб, табибнинг қудратига қойил қолганлигини билдирди.
Сирдарёлик тўрт яшар йигитчанинг онаси Сожидахон сўнгги умид билан табибнинг эшигига келиб хато қилмаганини, боласи тузалиб, ҳаётга қайтганига шукроналик билдирди.
Албатта, биотаъсир орқали беморларни даволаш бахти ҳар кимга ҳам насиб этавермайди. Бундан бир неча йиллар муқаддам талай беморлар оламга машҳур Кашпировский сеанслари сабаб тузалиб кетганини яхши биламиз. Демак, бугун биотаъсир орқали оғир хасталикларни даволаётган, Ўзбекистон халқ табобати академияси томонидан берилган махсус гувоҳнома асосида фаолият юритаётган тошкентлик табибнинг иқтидорига ҳам ишониш керак!
Тўғри, биз кўпинча илмий тиббиёт ютуқларига суянамиз ва уларга қаттиқ ишонамиз. Бу табиий ҳол. Чунки ўта мураккаб операциялар, кўзларни даволаш, митти чақалоқларни юрак хасталигидан қутқарувчи жарроҳлик амалиётлари, дунё аҳлини лол қолдираётган сиам эгизаклари операциялари ҳақиқий мўъжиза саналади. Аммо ҳаётда шундай воқеалар ҳам рўй берадики, улардан кўз юмиб бўлмайди. Масалан, кучли таъсирга эга дори-дармонлар узоқ вақт қабул қилинса, организмни ҳолдан тойдиради. Баъзилари бир хасталикка шифо бўлгани ҳолда организмнинг бошқа аъзосига путур етказиши мумкин.
Отабек Мирюнусовнинг муолажа усули эса, кимёвий дори воситалари ёрдамида даволашдан фарқли ўлароқ, оддий ва осон, энг муҳими, зарарсиз. Боиси, у мижозларини кафти тафти билан қувватлантирилган сув ёрдамида даволайди.
Дарвоқе, биз сув бебаҳо неъмат эканлигини яхши биламиз. Одамзод ҳаётида унинг аҳамияти беқиёс. Вояга етган инсон танасидаги қоннинг 83, тўқималарнинг 75, миянинг 74, суякларнинг 22 фоизи, кўзнинг асосий қисми сувдан иборат. Вужудимизда жами қирқ-эллик литр сув мавжуд. Агар унинг бешдан бир қисми йўқолса, одам ҳалок бўлади. Инчунин, ҳаётимизни сувсиз тасаввур қила олмаймиз. Очликка тўқсон кунгача чидасак-да, ташналикка икки-уч кундан ортиқ дош беролмаймиз.
Қаҳрамонимиз қўлларида эса ажиб бир сеҳр бор. Унинг кафти теккан сув даволовчи хусусиятга эга бўлади. Бу илмий жиҳатдан тасдиқланган. Ҳа, айтганча, бундан бир неча йил аввал Отабек Мирюнусов кафти таъсирида қувватлантирилган, ўзига ва яқинларига шифо бағишлаган обиҳаёт мўъжизаларини намоён этиш ниятида Семашко номидаги Ўзбекистон курортология ва физотерапия илмий текшириш институти лабораториясига мурожаат этди. Ўзи билан бирга аслида бир қувурдан олиниб, икки шишага қуйилган ва биттаси кафти таъсирида қувватлантирилган сув келтирди. Тажрибалар якунида улар ўзаро кескин фарқ қилиши, қувватлантирилгани маъданли ва шифобахш эканлиги исботланди. Кейинчалик, гарчи бу жумбоқнинг сири очилмаган бўлса-да, табибга одамларни даволаш билан шуғулланиш учун рухсат берилди.
Ҳозир Отабек Мирюнусовнинг қўллари теккан сувни ичиб, соғайиб кетаётганлар сони тобора кўпаймоқда. Муҳими, сеҳрли муолажалар инсон қўлларига дахлдор мўъжизалар сирасига киришини олий тоифали малакали шифокорлар ҳам тасдиқлашмоқда. Демак, бу фавқулодда ҳодисани жадал ривожланаётган тиббиётнинг рақобатчиси эмас, балки халқимизга ато этилган бебаҳо мукофот деб баҳолаш жоиз. Ахир соғлик бебаҳо неъмат эканлигини, инсон саломатлиги йўлида хизмат қилаётган шифокорларгина эмас, балки барча-барча жуда яхши тушунади-ку.
Ҳар бир инсон дардига шифо топсин!..

Муаззам БАҲРОНОВА.
Соғликдек бойлик йўқ
ДАРД БОРКИ, ДАВО БОР...
Бу дунёга келган ҳар бир инсон умид билан яшайди. Орзу ва мақсадлари сари интилади, югуради, елади. Айниқса, болажон ўзбек аёлларимиз ўзини унутса унутади, аммо фарзандлари тақдири ҳақида қайғуришни унутмайди. Соғлигини ўйлаб ҳам кўрмаган кунларнинг бирида бехосдан келган дард, иродани синдириб тушкунликка тушириши ҳеч гапмас... Бундай синовларда фақат мустаҳкам иродали, сабр тоқатли, ҳаётни севган ва албатта шифо топишига ишонган кишиларгина ғолиб бўлади. Вилоят онкология диспанцерида даволанаётган беморларнинг юз кўзида ана шундай эртанги кунга ишонч ва умид борлиги шифокорлар меҳнатининг самарасидир.
-Бир пайтлар вилоят онкология диспанцери болалар боғчасига мосланган бинода жойлашган эди,- дейди бемор Дилрабо Тошева. Каридор торлиги учун бир томонга “кушетка” қўйилган бўларди унга учта одам базўр сиғарди... Кейин Кармана ҳудудидаги бинога кўчирилди. У ерда ҳам гигиеник хоналар учун ташқарига чиқилар, аҳвол аянчли эди. Бугун- чи?.. Навоий шаҳри марказида жойлашган, барча имкониятларга эга диспансерда 70 ўринга мўлжалланган стационар, 150 қатнов қабул қилувчи маслаҳат поликлиникаси эл хизматида. Хоналар кенг, ёруғ, канализациялаштирилган, иссиқ ва совуқ сув келиб турибди. Шифокорларнинг хушмуомаласи жонингга ҳузур бағишдайди. Ахир уларнинг бир оғиз сўзи инсон умрини ҳал қиладигандек қудратли туюлади бизга... Мутахассислар, ўсма касалликларини даволаш имкони борлиги, замонавий аппаратлар ёрдамида шифо топиш юқорилигини таъкидлашади.
Вилоят онкология диспанцери ҳақиқатан ҳам бугун янгитдан қуриб битказилди, хориждан келтирилган тамография, рақамли мамография, эндескопия, бронхоскопия, коноскопия, ренген сингари илғор тиббиёт техникалар билан жиҳозланди. Врач ва ҳамшираларнинг билим ва савияси оширилди, ривожланган мамлакатларда тажриба алмашиб келинди.
Даволанувчи таъкидлаганидек, замонавий аппаратлар ёрдамида беморлар саломатлиги тез тикланаётгани, оғриқлар олди олинаётгани бор гап.
- Хитойдан келтирилган мамография аппарати сут безларидаги хавфли ўсмаларни эритади,- дейди Туркиянинг Анқара шаҳрида тажриба ўтаб келган мамолог шифокор Комилжон Ҳасанов. -Ушбу ускуна ёрдамида 90 фоиз ўсма касалликларининг олдини олишда яхши самарага эришиляпти. Таъкидлаб ўтиш керакки, кўкрак бези саратони эркакларда ҳам учраяпти. Шунинг учун сут бези атамаси ўрнига кўкрак бези, деб аталмоқда. Ачинарлиси, хасталик аввал катта ёшда учраган бўлса бугун 25 ёшлиларда ҳам кузатиляпти. Бунинг олдини олиш учун 25 ёшдан УЗИ, 40 ёшдан кейин эса мамография аппаратида текширувдан ўтиб туриш керак.ДАРД БОРКИ, ДАВО БОР...
Қўққисдан юз берадиган ўсма касалликларининг болаларда ҳам учраётгани мутахассисларни ташвишлантирмай қўймайди. Қариндош уруғлар ўртасидаги никоҳ, атмосферада радиациянинг кўплиги, турли концероген моддалар билан ҳавонинг ифлосланиши, истеъмол қиладиган овқат, ичимликларда концероген мавжудлиги каби ташқи экзоген омиллар бунга сабаб бўлмоқда экан.
- Кундалик овқатланиш рационида мева сабзавотлар, кўкатларнинг ўрин олиши, доимий жисмоний ҳаракат, спорт билан шуғулланиш, ичиш, чекиш каби турли зарарли одатлардан холи бўлиш онкологик касалликлар хавфини камайтиради,- дейди поликлиника бош ҳамшираси Шаҳноза Шарипова.- Аввало, танада руҳ соғлом бўлса, жисм ҳам саломат бўлади. Шу боис, инсон ўз руҳиятини бир маромда сокин тутиши, ортиқча асабийликлардан сақланиши, табиати тўғри келмас одамлар билан мулоқотда бўлмаслиги, ўзи ёқтирган машғулотлар билан шуғулланиши, бетоб бўлганда ўзича даволанмай мутахассисга кўриниши лозим.ДАРД БОРКИ, ДАВО БОР...
Поликлиникадаги таҳлил бўлинмасида цитология, биохимия, клиник таҳлил хоналари мавжуд. Бир пайтлар бир, икки нафар ходим ишлаган бўлимда бугун ўндан ортиқ мутахассислар фаолият кўрсатади. Онкологик касалликларнинг бирламчи белгилари қандай кечади, одам ўзида юз берган ўзгаришларни қандай аниқлаши мумкин, каби савол билан таҳлил бўлими бошлиғи, 25 йиллик тажрибага эга шифокор Ҳафиза Отамуродовага мурожаат қилдик.
-Бундан 5, 6 йил аввал биокимёвий текширувлар қўлда текшириларди,- дейди суҳбатдошимиз.- Бу албатта касаллик турини аниқлашда қийинчиликлар туғдирарди. Ҳозирги биокимёвий анализаторда қоннинг таркиби текширилса, эфоанализаторда онкомаркерлар, гармонлар ҳолати аниқлади. Циталогик текширувда ҳужайралар нормал ҳолати кузатилади. Электрон микраскопнинг реактивлиги билан 15 дақиқада жавоб чиқади. Бу аппаратлар 99 фоиз тўғри ташхиз қўйиш имконини беради. Одам танасида пайдо бўлган битмас яралар, тўпланиб қолган суюқликлар, сут безида пайдо бўлган тугунларни сезганда албатта шифокорга мурожаат этиш зарур. Хавфсиз ўсма касаллиги бўлса хавфли турга киришининг олди олинади, ўз вақтида даво муолажалари қилинади.
Соф ўзбек тилида сўзлаётган врач онколог Александр Алексеевич Гайнитдинов сўнгги инновацион даволаш услублари билан бир қаторда, республикамизда жорий этилган ягона электрон тизим ҳақида гапириб берди. ДАРД БОРКИ, ДАВО БОР...
-Туман даражасидан тортиб республикагача бўлган кўламда онкологик беморлар бўйича маълумотларнинг ягона электрон ахборот базаси яратилди,- дейди у. - Ушбу базанинг яратилиши натижасида, мамлакатимизнинг барча ҳудудларида аниқланаётган онкологик касаллик билан оғриган беморлар ягона тизимда ҳисобга олинади ва текшириш, даволаш, кузатув ишларини доимий назоратга олиш имконини беради. Шунингдек, сут бези ва бачадон бўйни саратони бўйича профилактик кўриклар ва скрининг текширувлари ўтказилиши натижасида сўнгги йилларда касалликнинг 1-, 2- босқичларида эрта аниқлаш фоизи қарийб икки маротаба ортишига эришилди.
Тоза озода хоналарда даволанаётган беморларнинг кайфияти яхши. Чиройли жойда соғликнинг тикланиши ҳам осон кечса керак- да. Қолаверса, касалхона ҳовлисига тароват бағишлаган дарахт ва гуллар яшнаб турибди. Бир сўз билан айтганда, бу ютуқлар, ҳукуматимиз томонидан тиббиёт соҳасини ислоҳ этишдаги сайъй ҳаракатларнинг натижаси, амалдаги исботидир.
Ҳилола ИСМАТОВА
СОҒЛОМ  ОВҚАТЛАНИШ  АСОСЛАРИ 				СОҒЛОМ ОВҚАТЛАНИШ АСОСЛАРИ
Мажид НАЖИМОВ,
Дилафрўз ҲАКИМОВА,
Вилоят Аҳоли репродуктив Саломатлик маркази шифокорлари

Соғлик- донолар учун давлат. Соғлом бўлиш учун бадавлат бўлиш шарт эмас. Яъни камбағал бўла туриб соғлом бўлиш ёки бой-бадавлат бўла туриб соғлом овқатланиш билимларини билмаслик натижасида хасталикларга дучор бўлиш мумкин.
Соғлом бўлиш учун энг аввало тўғри овқатланиш зарурлигини унутмаслик керак. Соғлом ва тўғри овқатланишнинг 12 та принципи мавжуд бўлиб, улар хилма-хил овқат маҳсулотларини истеъмол қилиш, кун давомида бир неча маротаба маҳаллий шароитда етиштирилган ҳар хил турдаги янги мевалар ва сабзавотларни тановвул қилиш, нон ва дон маҳсулотларини истеъмол қилиш, ҳайвон ёғлари ўрнига ўсимлик ёғларини истеъмол қилиш, ёғли гўштлар ва гўшт маҳсулотлари ўрнига кўпроқ ёғсиз гўшт, балиқ, парранда гўшти ва дуккакли маҳсулотларни истеъмол қилишдан иборатдир.

Таркибида ёғи кам бўлган сут ва сут маҳсулотлари ҳамда таркибида ёғ моддалари ва туз кам бўлган йогурт ва пишлоқларни, шакар ва қанд ўрнига таркибида қанд моддаси камроқ бўлган маҳсулотларни истеъмол қилишга одатланинг. Сутка давомида истеъмол қилинадиган туз миқдори 5 граммдан ошмаслигини қатъий назорат қилиш, чой ўрнига табиий шарбатлар, шакарсиз компотлар ёки қайнатилган сув истеъмол қилиш ҳам ана шу принципларга киради. Чойни овқат билан истеъмол қилмаслик тавсия этилади. Таомларни кўпроқ қайнатиб, буғлаб тайёрланг. Бу овқатнинг хавфсизлигини таъминлаш билан бирга унинг таркибидаги ёғ, мой, туз ва шакар миқдорини камайтиришга кўмаклашади.
Чақалоқларни 6 ойлик бўлгунга қадар фақат кўкрак сути билан боқиш зарур. Кейинчалик она сути билан боқишни сақлаган ҳолда аста-секинлик билан қўшимча овқатлар беришга ўтиш лозим. Принципларнинг яна бир муҳими шуки, вазнни меъёрида сақлаш учун ҳар куни жисмоний машғулотлар ва жисмоний фаолиятлар билан шуғулланиш албатта керак.
Шу ўринда парҳезлик хусусиятлари бўйича озиқ-овқатларни қуйидагича таснифлаш мумкин: Вазнни камайтирувчи маҳсулотлар - деподаги ёғни ҳайдовчи доривор моддалари бўлган карам ва турли сабзавотлар, антидиабетик - яъни мони ва дисахаридсиз, лейцинга бой маҳсулотлар, антиоксидантли, протеторли маҳсулотлар яъни мевалар, сабзавотлар ва уларнинг шарбатлари, антихолетеринли маҳсулотлар – сабзавотлар, ёнғоқ, ўсимлик мойлари, антианемик маҳсулотлар – сут маҳсулотлари, ёғсиз гўшт, балиқ, тухум, сабзавотлар ва мевалар.
Соғлом бўлишни истасангиз, овқат пархезлик хусусиятлари ва овқатланиш маданиятига риоя қилинг.
Зеро доноларимиздан ҳам бу борада “Улуғ одамлар ҳамиша таомда тийилганлар”, “Ҳазм бўлмаган таом уни еган одамнинг ўзини ейди”,”Пархез таомларнинг таъсири давомли, дори-дармонларнинг таъсири эса ўткинчидир” деган кўп ўгитлар қолган.